Từ thợ săn trở thành 'Người nói chuyện với chim' ở Vườn quốc gia Bạch Mã
Giữa không gian xanh mát của Vườn quốc gia Bạch Mã, một người đàn ông tóc đã ngả màu hoa râm bước đi nhẹ nhàng dưới tán rừng. Ông dừng lại, quan sát kỹ một con cu rốc họng vàng đang đậu trên cành cao. Chỉ bằng đôi bàn tay khum trước miệng, ông huýt lên một tiếng dài, âm thanh vang vọng và lạ lùng đến mức khiến cả bầy chim giật mình, ngoái đầu nhìn rồi sà xuống gần. Ông chính là Trương Cảm, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường, kiểm lâm viên của Vườn quốc gia Bạch Mã, người được mệnh danh là "Người nói chuyện với chim".
Hành trình từ thợ săn nghèo đến kiểm lâm tận tâm
Trương Cảm lớn lên trong cảnh nghèo khó dưới chân núi Bạch Mã. Từ nhỏ, ông đã theo cha vào những cánh rừng già để săn thú, bẫy chim, từ đó hiểu rõ tâm tính của nhiều loài động vật hoang dã. Ông tâm sự: "Thời đó cũng vì cơm áo chứ chẳng ai muốn săn giết thú. Cái bụng đang đói, phải chạy ăn từng bữa khiến tôi cùng nhiều người dân không biết chọn nghề nào khác".
Nhờ đôi mắt tinh tường và khả năng bẩm sinh, ông sớm hiểu được tiếng nói của chim trời - không phải theo cách lãng mạn mà theo đúng nghĩa đen: hiểu từng âm sắc, động tác, và cả "ngôn ngữ" riêng của chúng, từ tiếng vui đùa, giận dữ đến những âm thanh tranh chấp hàng ngày. "Ở trong rừng lâu, dần dà tôi hiểu được tính nết của bầy chim, rồi từ đó giăng bẫy, bắt chúng", ông Cảm chia sẻ.
Bước ngoặt từ một lần gặp cảnh tượng đau lòng
Cuộc đời thợ săn của Trương Cảm bắt đầu thay đổi khi ông chứng kiến một cảnh tượng không thể nào quên. Trong một lần băng rừng đặt bẫy, ông thấy một khỉ mẹ mặt đỏ bị chiếc bẫy kẹp vào chân đau đớn, trên tay vẫn ôm khỉ con chưa mở mắt, miệng vẫn ngậm vú mẹ. Trái tim lương thiện của ông được đánh thức, ông tiến lại gần gỡ bẫy định đưa hai mẹ con về cứu chữa. Nhưng vừa gỡ xong, khỉ mẹ ôm con vọt chạy với chiếc chân bị gãy. Ông Cảm đứng bần thần giữa rừng với chiếc bẫy trên tay.
Sau sự kiện đó, ông quyết định bỏ nghề bẫy thú, quay về với ruộng nương. Tuy nhiên, số phận lại đưa ông đến với một cơ hội mới khi một nhóm kiểm lâm và chuyên gia người Anh từ Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) tìm đến nhờ ông giúp đỡ nghiên cứu chim trĩ sao. "Tôi đưa họ vào rừng, hướng dẫn cách rồi giúp đặt bẫy bắt chim. Đó là lần đầu tiên tôi được bẫy lưới hợp pháp và giúp nhóm nghiên cứu bắt được hai con trĩ sao phục vụ nghiên cứu khoa học", ông nhớ lại.
38 năm cống hiến cho rừng và chim trời
Sau lần giúp đỡ đó, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã Huỳnh Văn Kéo đã đặc cách nhận Trương Cảm về làm kiểm lâm vào năm 1988, khi ông vừa tròn 20 tuổi. Từ đó, ông tham gia nhiều hội thảo, được tập huấn kỹ năng bảo vệ thiên nhiên, và thậm chí giành được học bổng sang Pháp nghiên cứu sâu hơn về âm vực của các loài chim rừng.
Trong 38 năm làm kiểm lâm, ông Cảm cùng đồng đội đã:
- Gỡ hàng nghìn chiếc bẫy trái phép
- Cứu vô số loài thú quý như mang Trường Sơn, lợn rừng, chồn hương
- Góp phần nhân giống - tái thả thành công 24 cá thể gà lôi trắng về tự nhiên
Kinh nghiệm từ thời làm thợ săn giúp ông tháo bẫy nhanh, gọn, ít gây thương tích cho động vật. Ông cũng hiểu rõ mức độ nguy hiểm khi làm công việc này: "Tháo bẫy mà sơ ý là bị kẹp gãy tay như chơi. Gặp lợn rừng dính bẫy thì càng nguy hiểm vì khi bị thương nó cứ thấy người là tấn công".
Khả năng đặc biệt: Gọi được hơn 100 loài chim
Điều khiến ông Cảm khác biệt so với nhiều kiểm lâm khác chính là khả năng gọi chim trời. Ông giải thích: "Con chim khôn lắm, nếu mình hót không đúng giọng, nó sẽ bay đi và không bao giờ quay lại. Chim cũng như người, có tâm tính, tình cảm và có cả ngôn ngữ riêng".
Hiện nay, ông có thể gọi được hơn 100 loài chim trong tổng số gần 400 loài ở Bạch Mã - một khả năng khiến cả chuyên gia quốc tế phải kinh ngạc. Nhiều đoàn du khách khi đến thăm vườn đều hỏi thăm ông, mong được tận mắt chứng kiến cảnh ông đưa hai tay lên miệng, huýt một tiếng dài và từ trong rừng, chim lao xao sà đến như gặp bạn cũ.
Thông điệp bảo tồn từ trái tim
Ông Cảm chia sẻ những trăn trở về công tác bảo tồn: "Cánh rừng nào mà không nghe tiếng chim hót có nghĩa là nơi đó đang bị tác động tiêu cực bởi con người hoặc thiên tai. Ngày trước, dân nghèo bắt thú để sống. Còn nay, phần lớn thợ săn chỉ phục vụ 'nhu cầu hưởng của lạ' của một số người".
Với nhiều người, Trương Cảm là "báu vật sống" của Vườn quốc gia Bạch Mã, nhưng bản thân ông khiêm tốn: "Đứng trước rừng, nhìn đàn chim sà xuống khi nghe tiếng gọi thấy lòng nhẹ như gió. Tôi chỉ mong rừng mãi xanh, thú vẫn đông và con cháu luôn được nghe tiếng chim như bây giờ".
Từ một thợ săn nghèo khó, Trương Cảm đã trở thành người bảo vệ rừng nhiệt huyết, mang trong mình kho kiến thức sống động về các loài chim và truyền cảm hứng cho thế hệ sau về tình yêu thiên nhiên.
