Trong bối cảnh thế giới đối mặt với biến động địa chính trị phức tạp, đẩy giá năng lượng hóa thạch lên cao và đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu, Phần Lan nổi lên như một điểm sáng với khát vọng trở thành 'siêu cường' về năng lượng sạch. Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi khí hậu Phần Lan, bà Sari Multala, khẳng định nước này đang vững vàng vươn lên nhờ chiến lược chuyển đổi năng lượng toàn diện.
Trung hòa khí hậu vào năm 2035 và xuất khẩu công nghệ sạch
Theo Bộ trưởng Sari Multala, trọng tâm của Chính phủ Phần Lan hiện nay là tăng tốc thực thi để đạt được sự trung hòa về khí hậu vào năm 2035. Khát vọng không chỉ dừng lại ở việc giảm phát thải trong nước, mà còn muốn tối đa hóa khử carbon toàn cầu thông qua xuất khẩu các giải pháp công nghệ sạch.
Để đạt được mục tiêu này, Quốc hội Phần Lan đã đồng thuận chính trị nâng mức đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) lên 4% GDP vào năm 2030. Chính phủ cũng áp dụng các khoản tín dụng thuế và hỗ trợ trực tiếp cho các khoản đầu tư quy mô lớn vào công nghệ sạch và năng lượng mới.
95% điện năng từ nguồn phi hóa thạch
Kết quả, 95% sản lượng điện của Phần Lan hiện nay đến từ các nguồn năng lượng phi hóa thạch. Đáng chú ý, nước này đã đóng cửa nhà máy nhiệt điện than cuối cùng vào năm ngoái, hoàn thành mục tiêu cấm sử dụng than đá sớm hơn dự kiến. Nhờ đó, người dân và doanh nghiệp Phần Lan gần như 'miễn nhiễm' trước các cú sốc tăng giá điện từ bên ngoài. Động lực lớn cho sự chuyển dịch này là Hệ thống giao dịch khí thải của Liên minh châu Âu (EU ETS), biến năng lượng sạch thành lựa chọn sinh lời hấp dẫn.
Vai trò then chốt của điện hạt nhân
Bộ trưởng Multala nhấn mạnh không thể chỉ dựa hoàn toàn vào năng lượng tái tạo. Dẫn chứng mùa đông năm ngoái, thời điểm lạnh nhất trong 10 năm tại miền Nam và 40 năm tại miền Bắc Phần Lan, đất nước trải qua nhiều tuần băng giá, không gió và ít ánh nắng. Trong thời khắc khắc nghiệt đó, điện hạt nhân, chiếm khoảng 40% sản lượng điện quốc gia, đã cứu vãn hệ thống năng lượng.
Phần Lan đang tiếp tục đầu tư nghiên cứu và phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) để cung cấp nhiệt sưởi ấm khu vực, một giải pháp an toàn, linh hoạt và tiết kiệm chi phí.
Tư duy kinh tế tuần hoàn
Bên cạnh năng lượng, Phần Lan áp dụng cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), buộc doanh nghiệp tạo rác thải phải chi trả chi phí thu gom và tái chế. Hệ thống thu gom, phân loại rác tại nguồn ở hộ gia đình được tổ chức bài bản.
Bộ trưởng Multala tự hào khẳng định hành trình chuyển đổi năng lượng của Phần Lan là một 'câu chuyện thành công về mặt kinh tế', biến thách thức môi trường thành lợi thế cạnh tranh tuyệt đối.
Bốn yếu tố chiến lược phát triển điện hạt nhân
Chia sẻ với báo chí, Bộ trưởng Multala đưa ra 4 yếu tố chiến lược cho các nước có kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân:
Thứ nhất, bài toán xuyên thế kỷ
Điện hạt nhân là dự án dài hạn, tuổi thọ từ 50-60 năm. Không thể vội vã, mọi bước đi phải có tầm nhìn xuyên nhiều thế hệ.
Thứ hai, kiên định với địa điểm đã chọn
Việc chọn địa điểm phải thấu đáo và khoa học. Một số quốc gia tự làm chậm tiến trình vì liên tục thay đổi địa điểm theo nhiệm kỳ chính phủ.
Thứ ba, giải pháp cho rác thải hạt nhân ngay từ đầu
Cần hoạch định cơ chế xử lý rác thải, đưa vào luật pháp và thu phí từ nhà sản xuất ngay từ giai đoạn đầu để xây dựng quỹ xử lý. Phần Lan sẽ sớm trở thành quốc gia đầu tiên mở cửa kho lưu trữ địa chất sâu.
Thứ tư, xây dựng nền tảng nhân lực và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế
Cần lên kế hoạch giáo dục, đào tạo và thu hút chuyên gia từ sớm. Các cơ quan quản lý nhà nước phải minh bạch, độc lập và có chuyên môn giám sát an toàn cao. Phối hợp chặt chẽ với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) để nhận tư vấn thiết kế, xây dựng luật và tuân thủ quy tắc an toàn quốc tế.
