Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ sản xuất Toàn Cầu, cho biết tại hiện trường giải phóng mặt bằng Dự án Vành đai 2,5 (Hà Nội) rằng chi phí xử lý, vận chuyển cao cùng ý thức chấp hành pháp luật hạn chế của một số chủ nguồn thải dẫn đến tình trạng đổ thải tràn lan ở các khu đất trống, ven sông, bãi bồi hoặc ngoại thành. Điều này vừa gây ô nhiễm môi trường, vừa khiến các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào công nghệ tái chế như Toàn Cầu không có đủ nguyên liệu đầu vào để khai thác hết công suất dây chuyền.
Thực trạng đổ trộm và cạnh tranh không lành mạnh
Dù lượng phế thải xây dựng phát sinh rất lớn, không phải toàn bộ được đưa đến cơ sở xử lý được cấp phép. Nhiều chủ đầu tư, nhà thầu chưa chủ động ký hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải với đơn vị được cấp phép. Không ít trường hợp chỉ quan tâm đến chi phí thấp mà chọn đơn vị vận chuyển không đủ điều kiện hoặc không kiểm soát được điểm đổ thải cuối cùng. Ông Tuấn nhấn mạnh: “Điều này tạo nên sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định với các hoạt động xử lý tự phát”.
Để đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải xây dựng, doanh nghiệp phải bỏ ra hàng trăm tỷ đồng nhưng thu hồi vốn rất khó khăn do thiếu hụt nguồn chất thải đầu vào còn trôi nổi, chưa được đưa vào hệ thống quản lý. Đây là nghịch lý lớn của ngành tái chế chất thải xây dựng hiện nay.
Công nghệ tái chế hiện đại và lợi ích môi trường
Ngay từ khi Hà Nội có chủ trương xã hội hóa xử lý phế thải xây dựng, Công ty cổ phần dịch vụ sản xuất Toàn Cầu đã đầu tư dây chuyền máy móc hiện đại của châu Âu, trong đó có máy nghiền RUBBLE MASTER của Đức, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường cao, độ ồn thấp, bụi phát sinh thấp, phù hợp thi công trong khu vực đô thị. Quy trình xử lý khép kín từ phá dỡ công trình, tiếp nhận chất thải rắn xây dựng, phân loại, thu gom đến nghiền sàng, tách kim loại, xử lý bụi, phun nước giảm bụi và tái chế thành vật liệu có thể sử dụng lại. Với thiết bị nhỏ gọn, có thể đưa vào gần công trình, phế thải bê-tông, gạch vỡ được nghiền ngay hoặc đưa về điểm xử lý, giảm vận chuyển lòng vòng, giảm bụi, giảm tiếng ồn và giảm áp lực cho bãi chôn lấp.
Trong thời gian gần đây, khi Hà Nội triển khai nhiều dự án hạ tầng, phá dỡ, chỉnh trang đô thị, Toàn Cầu đã tăng cường máy nghiền, tổ chức thêm ca kíp, nâng cao năng lực tiếp nhận và xử lý để đáp ứng lượng phế thải tăng cao. Ông Tuấn cho biết: “Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực còn mới mẻ này, hoạt động tái chế rác thải xây dựng của công ty còn góp phần giảm ô nhiễm do phế thải xây dựng, hạn chế tình trạng đổ trộm, cải thiện cảnh quan đô thị, đồng thời tạo việc làm cho người lao động”.
Kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật
Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia tái chế vật liệu xây dựng, ông Nguyễn Ngọc Tuấn kiến nghị: “Cần hoàn thiện hành lang pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật cho vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng. Khi sản phẩm tái chế có tiêu chuẩn rõ ràng, được phép sử dụng trong các hạng mục cụ thể như san lấp, nền đường, đường công vụ, lát nền, kè, hạ tầng kỹ thuật, thị trường đầu ra sẽ ổn định hơn. Tiếp đó, cần có cơ chế bắt buộc hoặc khuyến khích các dự án đầu tư công, dự án hạ tầng sử dụng một tỷ lệ vật liệu tái chế phù hợp. Nhà nước có thể đưa tiêu chí sử dụng vật liệu tái chế vào hồ sơ mời thầu, thiết kế, dự toán, nghiệm thu, từ đó tạo thị trường cho sản phẩm tái chế”.
Ngoài ra, theo ông Tuấn, cơ quan chức năng cần ban hành đơn giá dịch vụ xử lý chất thải rắn xây dựng hợp lý, minh bạch. Doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại phải chịu chi phí lớn về máy móc, mặt bằng, nhân lực, môi trường, quan trắc, vận hành. Nếu đơn giá xử lý quá thấp hoặc đầu ra không ổn định, doanh nghiệp rất khó duy trì hoạt động. Bên cạnh đó, thành phố cần kiểm soát chặt tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng.
Một đề xuất khác là cần có chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng xanh, thuế, phí môi trường cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế. Tái chế chất thải xây dựng không chỉ là hoạt động kinh doanh, mà còn là giải pháp bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn cho đô thị. Khi chi phí xử phạt đổ trộm còn thấp hơn nhiều việc xử lý đúng quy định, các doanh nghiệp đầu tư bài bản sẽ bị cạnh tranh không công bằng. Để giải quyết tình trạng này, cần yêu cầu chủ đầu tư chứng minh phương án thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải trước khi thi công, phá dỡ.
