Chiến dịch Custos Viridis: Cuộc đại truy quét tội phạm môi trường toàn cầu
Theo thông tin từ Europol, chiến dịch mang mật danh "Custos Viridis" đã được triển khai trên quy mô toàn cầu từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2025, bao phủ 5 châu lục. Lực lượng thực thi pháp luật từ 71 quốc gia cùng nhiều tổ chức quốc tế đã phối hợp chặt chẽ, thực hiện hàng loạt hoạt động kiểm tra, truy quét và bắt giữ đồng loạt tại nhiều nước.
Quy mô và phương thức hoạt động của các tổ chức tội phạm
Các tổ chức tội phạm không chỉ tham gia vào hoạt động buôn lậu rác thải mà còn liên quan đến nhiều hành vi phạm pháp khác như gây ô nhiễm môi trường, rửa tiền, trốn thuế và tham nhũng. Kết quả điều tra cho thấy quy mô hoạt động của các đường dây này là cực kỳ lớn, với 1.048 đợt kiểm tra trên toàn thế giới và 337 đối tượng bị bắt giữ.
Tang vật thu giữ bao gồm hàng nghìn tấn các tác nhân gây ô nhiễm, trong đó có khí nhà kính fluorinated (FGas), thuốc bảo vệ thực vật và thủy ngân. Những chất này có khả năng gây tác động nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe con người nếu bị sử dụng hoặc thải bỏ trái phép.
Thiệt hại kinh tế và tài sản bị tịch thu
Lực lượng chức năng đã thu giữ gần 10 triệu euro tiền mặt và trong các tài khoản ngân hàng, cùng nhiều bằng chứng quan trọng phục vụ công tác điều tra. Hơn 130 phương tiện, máy móc hạng nặng, súng trường, căn hộ và các cơ sở kinh doanh liên quan đến hoạt động phạm tội cũng bị tịch thu.
Các điều tra viên ước tính riêng hoạt động buôn bán khí FGas bất hợp pháp có giá trị thương mại từ 15 đến 20 triệu euro. Đối với các loại rác thải nguy hại bị thu giữ, nếu được tiêu thụ trót lọt trên thị trường chợ đen, lợi nhuận phi pháp có thể đạt ít nhất 30 triệu euro.
Các loại rác thải và thủ đoạn tinh vi
Những loại rác thải chủ yếu gồm xe cũ nát hết niên hạn sử dụng, phế liệu kim loại, nhựa, pin năng lượng mặt trời đã qua sử dụng, rác thải điện tử, lốp xe và rác thải dệt may. Bà Angela Me, Trưởng bộ phận Nghiên cứu và Phân tích của UNODC, cho biết các loại rác thải thường bị xuất khẩu trái phép sang các quốc gia có quy định môi trường lỏng lẻo nhằm giảm chi phí xử lý và thu lợi bất chính.
Qua điều tra, cơ quan chức năng đã nhận diện nhiều mạng lưới tội phạm có tổ chức đứng sau hoạt động vận chuyển chất thải trái phép trong EU, đồng thời xuất khẩu sang các khu vực khác như châu Phi, châu Á và Mỹ Latin. Không chỉ buôn lậu rác thải, các tổ chức này còn tham gia tiếp thị khí FGas trái phép, buôn bán thuốc bảo vệ thực vật bất hợp pháp và tổ chức khai thác vàng trái phép bằng các hóa chất độc hại như thủy ngân và xyanua.
Cuộc điều tra cũng làm sáng tỏ nhiều thủ đoạn hoạt động tinh vi của các đối tượng, bao gồm:
- Lợi dụng kẽ hở pháp lý trong quy định vận chuyển rác thải.
- Làm giả hồ sơ vận chuyển và khai báo sai mã rác thải.
- Lạm dụng thủ tục quá cảnh để che giấu nguồn gốc hàng hóa.
Đánh giá từ các chuyên gia và báo cáo quốc tế
Ông Ricardo Trevino, Phó Tổng Thư ký của WCO, đơn vị phối hợp với Europol, đánh giá thủ đoạn của tội phạm môi trường ngày càng tinh vi. Ông nhấn mạnh: "Chiến dịch này cho thấy vai trò quan trọng của việc tăng cường chia sẻ thông tin tình báo và hợp tác chặt chẽ với các đối tác quốc tế trong giải quyết các rủi ro mới nổi như rác thải điện tử, rác thải nhựa và rác thải dệt may."
Theo Báo cáo đánh giá mối đe dọa tội phạm nghiêm trọng và có tổ chức của EU năm 2025 (EU-SOCTA), tội phạm môi trường đang trở thành một trong những loại hình tội phạm gia tăng nhanh nhất hiện nay và thường gắn liền với các hoạt động rửa tiền và tham nhũng. Báo cáo này nêu bật 7 loại hình tội phạm đang trở nên tinh vi và nguy hiểm hơn, trong đó có tội phạm liên quan đến xử lý và mua bán rác thải trái phép.
Các chuyên gia cho rằng đây là một lĩnh vực thường bị bỏ qua nhưng lại sinh lời rất đáng kể và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường toàn cầu.
