Cà Mau: Ngư dân trở thành 'người giữ biển' trong chiến lược bảo tồn 27.000 ha
Tỉnh Cà Mau đang thực hiện một cách tiếp cận trực diện nhưng ít ồn ào, trao vai trò then chốt cho ngư dân trong việc bảo vệ khu bảo tồn biển rộng lớn. Đây không chỉ là câu chuyện bảo tồn thiên nhiên, mà còn là bài toán phức tạp về sinh kế, ý thức cộng đồng và áp lực mưu sinh tại vùng biển có diện tích lên đến 27.000 ha.
Khu bảo tồn biển cấp tỉnh và các giải pháp kỹ thuật tiên tiến
Khu bảo tồn biển cấp tỉnh đã chính thức được thành lập, bao trùm vùng biển quanh ba cụm đảo quan trọng là Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc. Trước đó, nhiều giải pháp kỹ thuật đã được đầu tư mạnh mẽ, nổi bật là dự án thả 900 khối rạn nhân tạo hình lập phương bằng bê tông cốt thép, cao khoảng 1 mét tại vùng biển Tây. Những cấu kiện này không chỉ là nơi trú ngụ cho sinh vật biển, mà còn đóng vai trò như một 'hàng rào mềm' giúp ngăn chặn hoạt động đánh bắt trái phép.
Song song với rạn nhân tạo, các thiết bị dẫn dụ cá cũng được lắp đặt tại khu vực thả rạn, góp phần tăng cường đa dạng sinh học. Dự án đã thực hiện phục hồi rạn san hô tự nhiên kết hợp nhân tạo tại vùng biển quanh đảo Hòn Chuối, mang lại những tín hiệu tích cực ban đầu.
Sự thay đổi tích cực và những thách thức từ thực tế
Ngư dân Huỳnh Văn Kiệt ở xã Đá Bạc chia sẻ, sự thay đổi đã có thể nhìn thấy rõ ràng bằng mắt thường. Từ khi rạn nhân tạo được thả xuống, cá tôm và nhiều loài thủy sản khác đã quay về sinh sản với số lượng lớn hơn. Tuy nhiên, niềm vui này đi kèm với nỗi lo quen thuộc: nếu không có sinh kế thay thế ổn định, ngư dân ven bờ rất khó từ bỏ thói quen đánh bắt trong vùng bảo tồn.
Ông Kiệt kiến nghị cần có chính sách khuyến khích bà con tham gia hợp tác xã nuôi trồng thủy hải sản, tạo việc làm để ổn định đời sống, từ đó hạn chế vi phạm. Mong muốn 'làm sao người dân đừng vào đánh bắt nữa' phản ánh rõ ràng áp lực mưu sinh đang đè nặng lên bài toán bảo tồn.
Mô hình đồng quản lý và sự tham gia của cộng đồng
Tại xã Đá Bạc, một tổ đồng quản lý bảo vệ và khai thác khu vực thả rạn nhân tạo với sự tham gia của 15 ngư dân đã được thành lập. Chính quyền địa phương giao quyền quản lý cho cộng đồng, đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong cách làm bảo tồn truyền thống.
Ông Lê Chiến Lũy, Trưởng phòng Kinh tế xã Đá Bạc, cho biết hoạt động tuyên truyền được duy trì thường xuyên để chủ tàu và ngư dân nắm rõ tọa độ khu bảo tồn, từ đó tự giác chấp hành quy định môi trường biển. Theo ông Lũy, mô hình đồng quản lý đã góp phần phục hồi đa dạng sinh học, tăng sản lượng và giúp người dân hướng tới sinh kế bền vững.
Khoảng trống thực tế và giải pháp tăng cường tuần tra
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy. Ông Nguyễn Quốc Trọng, thành viên tổ đồng quản lý tại ấp Kinh Hòn Bắc, thừa nhận hoạt động của tổ chủ yếu dừng ở mức vận động và tuyên truyền. Khi áp lực kinh tế vẫn còn đó, việc thuyết phục người vi phạm rời khỏi khu bảo tồn không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả như mong đợi.
Để khắc phục tình trạng này, lực lượng chức năng đã tăng cường tuần tra kiểm soát. Thống kê cho thấy, đã có 15 chuyến tuần tra tại các phân khu chức năng và 73 chuyến tuần tra liên ngành được thực hiện. Hơn 2.212 tàu cá với trên 9.355 lượt ngư dân đã được tiếp cận, tuyên truyền và cấp phát tờ rơi nhằm nhận diện rõ ranh giới các phân khu bảo tồn.
Kế hoạch dài hạn và tầm nhìn phát triển bền vững
Trong giai đoạn tới, Cà Mau tiếp tục triển khai kế hoạch phát triển nuôi trồng hải sản trên biển và ven biển giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030. Đồng thời, tỉnh thực hiện quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021 - 2030, với tầm nhìn xa đến năm 2050.
Những giải pháp nâng cao ý thức cộng đồng sẽ tiếp tục song hành với các dự án kỹ thuật. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái biển, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho ngư dân và người dân ven biển, nơi mà bảo tồn và mưu sinh buộc phải đi cùng nhau trong một tương lai hài hòa.
