Hành trình chuyển đổi từ 'kẻ săn bắt' thành 'người bảo vệ' chim trời
Phá Hạc Hải, nằm ở cuối nguồn sông Kiến Giang thuộc tỉnh Quảng Trị, với diện tích khoảng 12km2, từng là một vùng đầm phá nước lợ giàu tài nguyên thủy sản như tôm, cua, cá và được mệnh danh là "thiên đường" của các loài chim trời. Tuy nhiên, từ những năm 2000, tình trạng săn bắt ồ ạt đã khiến quần thể chim suy giảm nghiêm trọng, hệ sinh thái bị tổn hại nặng nề.
Ông Nguyễn Công Xuân, một nông dân ở thôn Xuân Bắc 2, xã Lệ Ninh, đã có hơn 20 năm gắn bó với phá Hạc Hải. Ông thừa nhận bản thân từng mưu sinh bằng nghề thu mua chim để bán cho thương lái. Khi nhận thấy chim trời ngày càng khan hiếm, ông bắt đầu nhận ra hậu quả của việc khai thác tận diệt và quyết định thay đổi, chuyển sang bảo vệ và phục hồi môi trường sống cho các loài chim.
Nỗ lực tái tạo môi trường sống và ngăn chặn săn bắt trái phép
Sau khi từ bỏ nghề thu mua chim, ông Xuân và vợ đã đầu tư trồng hàng nghìn cây như cà na, dừa nước, đước cùng các loại cây bản địa khác để tạo nơi trú ngụ cho chim. Mặc dù một phần bị lũ cuốn trôi, nhưng gia đình ông vẫn kiên trì thả tôm, cá trên ruộng để cung cấp nguồn thức ăn tự nhiên, từng bước thu hút hàng trăm loài chim như hạc, cò, vạc, cói, gà đồng, le le, vịt cổ xanh, sâm cầm, sếu xám, trích cồ... kéo về làm tổ.
Không chỉ dừng lại ở việc tạo "bãi đáp" cho chim, ông Xuân còn tích cực ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép. Từ chỗ bị nghi ngại, người dân địa phương đã dần thay đổi nhận thức, cùng chung tay bảo vệ hệ sinh thái đầm phá, góp phần phục hồi sự đa dạng sinh học.
Phát triển kinh tế bền vững với mô hình đa canh
Song song với công tác bảo tồn, ông Xuân sớm xác định phải phát triển kinh tế bền vững trên chính vùng đất này. Từ năm 2003, ông bắt đầu đắp đê, cải tạo đất để trồng lúa và nuôi thủy sản. Với phương châm "lấy ngắn nuôi dài", ban đầu gia đình chỉ sản xuất quy mô nhỏ với vài sào ruộng và ao nuôi.
Thiếu kinh nghiệm, nhiều vụ nuôi thất bại, nhưng ông không nản chí mà chủ động tham gia các lớp tập huấn, học hỏi kỹ thuật từ các mô hình hiệu quả để áp dụng vào sản xuất. Hiện nay, mô hình của gia đình đã được mở rộng với khoảng 6,5ha lúa, nuôi hơn 1.000 con vịt trời cùng các loại thủy sản.
Vịt trời là loài dễ nuôi, ít dịch bệnh, phù hợp với điều kiện tự nhiên ở đây. Gia đình ông nuôi khoảng 6 tháng là có thể xuất bán, mỗi con giá khoảng 160.000 đồng, đầu ra khá ổn định và được thị trường ưa chuộng. Đối với thủy sản, sau khi thử nghiệm nuôi tôm càng xanh không hiệu quả do thời gian nuôi dài và khí hậu nắng nóng, gia đình chuyển sang nuôi tôm đất kết hợp các loại cá như cá rô, cá lóc đồng... phù hợp hơn với điều kiện thực tế, mỗi năm thu hoạch hơn 1 tấn tôm, cá các loại.
Thành công với giống lúa ST25 và phát triển du lịch trải nghiệm
Đặc biệt, việc đưa giống lúa ST25 vào trồng thử nghiệm đã cho kết quả tích cực, phù hợp thổ nhưỡng, năng suất cao, chất lượng gạo tốt, đầu ra thuận lợi. Gia đình đã nhân rộng diện tích lên 3ha theo hướng sản xuất sạch. Tổng thu nhập từ lúa, vịt và thủy sản đạt hơn 700 triệu đồng mỗi năm.
Nhận thấy tiềm năng cảnh quan và hệ sinh thái, ông Xuân tiếp tục phát triển du lịch trải nghiệm. Tận dụng lợi thế am hiểu địa hình, ông trực tiếp làm hướng dẫn viên, đưa du khách tham quan đầm phá, trải nghiệm đời sống sông nước và thưởng thức các món đặc sản địa phương. Bình quân mỗi năm, mô hình đón hơn 100 đoàn khách, với quy mô từ 3-5 người đến 15-20 người mỗi đoàn.
Đánh giá và triển vọng từ địa phương
Đại diện Hội Nông dân xã Lệ Ninh đánh giá đây là hướng đi hiệu quả, cần được nhân rộng. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với sinh thái theo hướng bền vững.
Từ một "tử địa" của chim trời, Hạc Hải đang dần hồi sinh, trở thành mô hình kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Câu chuyện của ông Nguyễn Công Xuân không chỉ là hành trình làm giàu mà còn là minh chứng cho sự chuyển đổi tư duy, khai thác hợp lý tài nguyên để tạo giá trị lâu dài, góp phần bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững tại địa phương.
