Học sinh lớp 9 tại TP.HCM đang gấp rút ôn tập cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10 diễn ra vào đầu tháng 6. Trong bối cảnh Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) TP.HCM định hướng mở rộng xét tuyển lớp 10 từ năm 2027 nhằm giảm áp lực thi cử, nhiều chuyên gia giáo dục đã lên tiếng bày tỏ quan điểm về vấn đề này.
Kinh nghiệm từ quá khứ: Xét tuyển lớp 10 từng được áp dụng
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết thành phố đã từng thực hiện xét tuyển lớp 10 công lập từ nhiều năm trước. Cụ thể, năm học 2006-2007, song song với thi tuyển tại các quận nội thành và vùng ven, TP.HCM áp dụng xét tuyển tại 3 huyện: Bình Chánh, Cần Giờ và Củ Chi.
Sau đó, hình thức xét tuyển được mở rộng dần. Đến năm học 2013-2014, đã có 9 quận, huyện trong số 24 quận, huyện thực hiện xét tuyển, bao gồm Bình Chánh, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Tân, quận 9, quận 2 và quận 6. Tuy nhiên, ông Ngai chỉ ra rằng giai đoạn này chứng kiến số lượng học sinh lớp 10, 11 nghỉ học và bỏ học gia tăng do không theo kịp chương trình THPT.
Trong một cuộc họp đánh giá về thí điểm xét tuyển đầu năm học 2013-2014, hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (quận Thủ Đức cũ) đã thẳng thắn cho rằng xét tuyển làm giảm động lực học tập của học sinh, khiến các em không cần cố gắng vẫn có thể vào trường công lập, dẫn đến chất lượng đầu vào giảm sút.
Trước những ý kiến phản biện, Sở GD-ĐT dự kiến mở rộng xét tuyển ra quận 10 nhưng sau đó đã họp bàn và thống nhất tạm dừng. Ngày 23.10.2013, UBND TP.HCM ra văn bản chấp thuận tổ chức thi tuyển sinh lớp 10 công lập từ năm học 2014-2015. Theo đó, tất cả trường THPT trên địa bàn phải tổ chức thi tuyển theo quy chế của Bộ GD-ĐT.
Đề xuất mới: Mở rộng xét tuyển từ năm 2027
Mới đây, Sở GD-ĐT TP.HCM thông báo định hướng từ năm 2027 sẽ tính toán mở rộng khu vực xét tuyển, giúp học sinh không phải thi lớp 10 nhằm giảm áp lực. Sở sẽ nghiên cứu xây dựng tiêu chí xét tuyển phù hợp, đảm bảo quyền lợi học sinh và giúp các trường THPT tuyển chọn được học sinh đúng nguyện vọng.
Trước chủ trương này, ông Nguyễn Văn Ngai nhấn mạnh cần nghiên cứu kỹ lưỡng và đánh giá tổng thể trước khi đưa ra quyết định chính thức. Ông cho rằng việc phổ cập trung học cần được giải thích rõ ràng: học sinh theo học tại các trường công lập, tư thục hay trung tâm giáo dục thường xuyên đều có cơ hội xét tuyển đại học như nhau. Ngoài ra, TP.HCM đã miễn học phí cho học sinh THPT, và học sinh ngoài công lập cũng được hỗ trợ tương đương.
"Kiến thức phổ thông là nền tảng quan trọng để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu bỏ thi lớp 10, cần có lộ trình cụ thể để tránh lặp lại tình trạng trước đây, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục," ông Ngai nói.
Giải pháp giảm áp lực thi cử
Ông Lê Văn Linh, nguyên hiệu trưởng một trường THPT tư thục tại TP.HCM, cho rằng tiêu chí xét tuyển bằng học bạ hay hình thức khác cần khắc phục những vấn đề tồn tại lâu nay trong giáo dục. Ông chỉ ra rằng việc cho điểm và kiểm tra khác nhau giữa các trường, đặc biệt là trường tư và trường quốc tế, khiến xét học bạ thiếu công bằng. Chỉ cần chênh lệch 0,1 điểm đã quyết định thắng thua.
Thay vì thay đổi tiêu chí tuyển sinh, ông Linh đề xuất cơ quan quản lý nên tập trung khắc phục các bất cập. Ông đặt câu hỏi: Tại sao chất lượng đào tạo giữa các trường công lập lại khác nhau, dù cùng cơ sở vật chất và đội ngũ do nhà nước đào tạo? Nguyên nhân chính là cơ chế tuyển sinh và điểm chuẩn đã tồn tại quá lâu, gây áp lực cho toàn xã hội.
"Hãy thử thống kê xem có bao nhiêu học sinh THPT không học ở trường gần nhà nhất? Hậu quả là trẻ phải dậy sớm, không kịp ăn sáng, cha mẹ tất bật đưa đón, kẹt xe, ô nhiễm môi trường," ông Linh nêu thực tế.
Ông cũng chỉ ra nghịch lý: Tại sao số chỗ học giảm dần từ mầm non lên THPT, dù đã phổ cập giáo dục? Mỗi năm hơn 10.000 học sinh TP.HCM không có chỗ học lớp 10. Theo ông, hiện nay có nhiều địa điểm công sở được sắp xếp lại, có thể chuyển đổi thành trường học.
Ông Linh đề xuất hai giải pháp để giảm áp lực: Mỗi khu dân cư cần có đủ chỗ học từ mầm non đến THPT, với hành lang an toàn cho trẻ tự đến trường; và chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất giữa các trường cùng cấp không chênh lệch nhiều. Ông khẳng định: "Khó nhưng không phải không làm được. Nếu cần áp đặt phân tuyến trong giai đoạn đầu, phụ huynh sẽ ủng hộ. Tất nhiên, trường chuyên sẽ có cơ chế riêng."
