Ngày 26/3, tại Hà Nội, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp với Danson Solutions tổ chức hội thảo theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến nhằm công bố kết quả nghiên cứu về thực trạng, nguyên nhân, rào cản và giải pháp thúc đẩy sự tham gia thể thao của học sinh nữ cấp trung học cơ sở (THCS). Sự kiện tạo diễn đàn cho các cơ quan quản lý, địa phương, nhà trường, giáo viên, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cùng trao đổi về các giải pháp khả thi trong thực tiễn trường học.
Thể thao thường bị bỏ lại phía sau khi các em dậy thì
Theo Ban tổ chức, giai đoạn 11-15 tuổi ở trẻ em gái là thời điểm then chốt khi những thay đổi nhạy cảm về tâm sinh lý, áp lực học tập, định kiến giới và thiếu tự tin khiến nhiều em dần rời xa hoạt động thể chất. Nhận thức được thực tế này, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và Danson Solutions đã triển khai dự án hợp tác “Phát triển Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam” nhằm tìm hiểu sâu thực trạng và đề xuất giải pháp giúp học sinh nữ có thêm cơ hội vận động trong môi trường an toàn, tích cực và phù hợp lứa tuổi.
Phát hiện chính từ kết quả nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện theo cách tiếp cận đa nguồn, kết hợp tổng quan chính sách, khảo sát trực tuyến với 524.674 đối tượng tại 34 tỉnh, thành phố, khảo sát trực tiếp tại một số trường THCS, tọa đàm, phỏng vấn sâu và tham vấn các bên liên quan. Kết quả cho thấy, dù Việt Nam đã có nền tảng chính sách về giáo dục thể chất, thể thao trường học, quyền trẻ em và bình đẳng giới, nhưng cơ chế và nguồn lực thúc đẩy sự tham gia thể thao của học sinh nữ còn chưa rõ nét.
Tỷ lệ học sinh nữ tham gia vận động, luyện tập hoặc chơi thể thao ngoài giờ học ở trường đạt 52,36%, thấp hơn học sinh nam 17,55%; chỉ 20,80% học sinh nữ đạt từ 1 giờ vận động/ngày trở lên. Học sinh nữ không phải là nhóm “không thích thể thao”, nhưng mức đam mê chưa cao; các em chủ yếu tham gia vì sức khỏe, vóc dáng, giảm căng thẳng và phát triển kỹ năng. Các rào cản nổi bật bao gồm: ít lựa chọn môn thể thao phù hợp, giờ học đơn điệu, thiếu tự tin, sợ bị chê cười, lo ngại chấn thương, ngại luyện tập cùng bạn nam.
Những phát hiện này cho thấy cần tạo môi trường vận động an toàn, hòa nhập, tôn trọng lựa chọn, giảm áp lực thành tích và giúp học sinh nữ duy trì thói quen thể thao lâu dài.
Ươm mầm đam mê thể thao từ những hành động thực tiễn
Bên cạnh nghiên cứu, dự án đã tổ chức khóa tập huấn “Bồi dưỡng kỹ năng tổ chức hoạt động thể thao cho trẻ em gái lứa tuổi 11-15” tại Hà Nội trong hai ngày 12-13/3 cho các chuyên gia và giáo viên cốt cán. Nội dung tập huấn vận dụng tài liệu Coaching Girls Guide của Nike, tập trung vào thiết kế hoạt động vận động thân thiện, giảm áp lực thể hiện, tăng lựa chọn, kết nối và khích lệ sự thử sức.
Tiếp đó, chuỗi ngày hội “Nữ sinh năng động” theo mô hình “Ngày hội thể thao thân thiện” được triển khai tại 6 trường THCS ở tỉnh Ninh Bình, thành phố Huế và thành phố Cần Thơ. Dữ liệu thực địa ghi nhận 1.279/1.593 học sinh nữ tham gia, đạt tỷ lệ bình quân 80,5%; hơn 5.000 học sinh được tiếp cận thông qua hoạt động vận động, trò chơi đồng đội, tọa đàm và phỏng vấn. Kết quả bước đầu cho thấy, khi hoạt động được thiết kế vui, đa dạng, ít áp lực và có cơ chế khích lệ phù hợp, học sinh nữ có thể tham gia tích cực hơn, gợi mở các mô hình thể thao học đường hòa nhập và bền vững cho trẻ em gái.
Từ năm 2022, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp cùng Danson Solutions, với sự hỗ trợ của Nike Việt Nam, đã hợp tác nâng cao năng lực chuyên môn và chất lượng dạy học của giáo viên Giáo dục thể chất cấp tiểu học, thúc đẩy sự tham gia vận động của học sinh thông qua vui chơi và thể thao. Dự án “Năng động cùng Thể thao” với Chiến lược 6C đã được triển khai trên toàn quốc, tiếp cận 34 tỉnh, thành phố và mang đến trải nghiệm vận động tích cực cho hơn 7 triệu học sinh tiểu học.
Năm 2026, các đối tác mở rộng trọng tâm sang nhóm trẻ em gái lứa tuổi 11-15 nhằm tìm hiểu thực trạng tham gia thể thao, xác định rào cản và đề xuất giải pháp thúc đẩy sự tham gia của học sinh nữ. Sáng kiến hướng tới xây dựng môi trường vận động tích cực, hòa nhập và phù hợp để mọi trẻ em gái đều có cơ hội tự tin tham gia, phát triển và phát huy tiềm năng thông qua thể thao.
Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh: Hoạt động thể chất và thể thao có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em, đặc biệt ở lứa tuổi THCS – giai đoạn các em trải qua nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và quan hệ xã hội. Đối với học sinh nữ, duy trì thói quen vận động không chỉ nâng cao sức khỏe thể chất mà còn hỗ trợ sức khỏe tinh thần, sự tự tin, khả năng hợp tác và cảm giác thuộc về trong môi trường học đường.
Nghiên cứu giúp nhận diện rõ hơn những rào cản hạn chế sự tham gia thể thao của trẻ em gái, đồng thời cung cấp bằng chứng thực tiễn để nhà trường, gia đình và các bên liên quan thiết kế giải pháp phù hợp. Trên nền tảng hợp tác với Nike Việt Nam, Danson Solutions và các tổ chức quốc tế, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam mong muốn tiếp tục chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các mô hình, khuyến nghị và hoạt động can thiệp, góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần, thể chất và cơ hội phát triển cho học sinh nữ Việt Nam.
