Sau buổi thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn, mạng xã hội xôn xao với hàng trăm nghìn lượt thảo luận về câu nghị luận xã hội liên quan đến Steve Jobs (2 điểm). Nhiều thí sinh lo lắng không biết nhân vật này có thể bị mất điểm?
Đề thi không hỏi "Steve Jobs là ai"
Cô Nguyễn Hoàng Anh Thư, giáo viên ngữ văn trường THPT Hai Bà Trưng, TP Huế, cho biết câu hỏi trong đề thi rõ ràng, mở và khơi gợi tư duy học sinh. Đề không yêu cầu viết về Steve Jobs mà yêu cầu trình bày suy nghĩ cá nhân về một vấn đề xã hội có ý nghĩa thời sự.
"Steve Jobs Việt Nam" (đặt trong ngoặc kép) là hình ảnh tượng trưng cho những người có khả năng sáng tạo, đóng góp cho phát triển công nghệ và tạo ảnh hưởng lớn đến xã hội. Ngữ liệu này đủ để học sinh làm bài và không bị mất điểm.
Liên quan đến ý kiến cho rằng học sinh vùng sâu, vùng xa không biết Steve Jobs sẽ bất lợi, cô Thư cho rằng đó là cách hiểu chưa sát với yêu cầu đề. Sách giáo khoa ngữ văn 10 bộ kết nối tri thức có bài của Steve Jobs, sách tiếng Anh cũng có trích dẫn về nhân vật này. Đề thi chỉ sử dụng hình ảnh "Steve Jobs Việt Nam" như một biểu tượng, học sinh chỉ cần hiểu đây là cách nói về những người sáng tạo, đổi mới và tạo ảnh hưởng tích cực.
Cô Thư cũng cho rằng cách hỏi này không xa lạ với học sinh. Ví dụ, lớp có thần đồng âm nhạc, người ta có thể nói vui: "Lớp tôi có một Mozart". Nếu có học sinh xuất sắc về khoa học, cô giáo có thể gọi em là "Einstein của lớp". Đó là phép ẩn dụ quen thuộc trong đời sống ngôn ngữ.
"Đề gần gũi với những gì các em được học trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, khuyến khích suy nghĩ độc lập, vận dụng hiểu biết xã hội và bày tỏ chính kiến cá nhân. Điều đề thi đặt ra không phải 'Steve Jobs là ai' mà là 'Làm thế nào để người trẻ Việt Nam có khát vọng sáng tạo, tinh thần dấn thân và khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội?'," cô Thư nói.
Cô Hà Thúy Nga, giáo viên Trường THPT Ninh Giang, Hải Phòng, cho rằng cần đọc gợi dẫn đề, học sinh có thể hiểu và làm được bài. Câu này phân hóa khá tốt vì vấn đề và cách hỏi không theo lối mòn, học sinh có hiểu biết và chắc kiến thức sẽ viết tốt.
Môn văn như thiếu nữ đẹp ai cũng muốn phê bình
Thầy Dương Trung Thành, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Bắc Ninh, nhận xét môn ngữ văn vốn như thiếu nữ đẹp, ai cũng muốn ngắm nghía, phê bình yêu ghét. Đề thi ngữ văn bao giờ cũng là điểm nóng với mọi lực lượng xã hội.
"Nhiều người chỉ phân tích vỏ ngôn từ của đề thi, chưa thấy cốt lõi: Nước ta đang khát khao vươn mình, vậy nên người trẻ cần hiểu làm thế nào để có những người đi đầu về công nghệ, sáng tạo và truyền cảm hứng", thầy Thành cho hay.
Với kinh nghiệm 20 năm giảng dạy, thầy cho rằng đề thi kích thích tư duy và phản biện. Học sinh trung bình đạt 5-6, khá giỏi đạt 7-8, ít em đạt 9 trở lên.
Cô Lê Thu Hường, Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc, cũng cho hay trọng tâm câu hỏi không nằm ở việc kiểm tra hiểu biết về Steve Jobs mà hướng tới đánh giá khả năng đọc hiểu vấn đề, tư duy, lập luận, bày tỏ chính kiến. Ngay cả học sinh không có nhiều hiểu biết về nhân vật này vẫn có thể tiếp cận và triển khai bài viết nếu nắm bắt yêu cầu đề.
"Đặt trong tổng thể đề thi, câu hỏi mang ý nghĩa giáo dục tích cực khi khơi gợi khát vọng sáng tạo, tinh thần cống hiến và ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển đất nước trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo", cô Hường khẳng định.
Thạc sĩ Hoàng Thị Hiền Lương, nguyên giáo viên ngữ văn Trường THPT chuyên Phan Bội Châu - Nghệ An, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nghệ An, cho rằng đề không yêu cầu học sinh hiểu về Steve Jobs hay kể lại cuộc đời ông. Trọng tâm nằm ở động từ "làm thế nào". Học sinh được yêu cầu suy nghĩ về điều kiện hình thành nhân tài, vai trò giáo dục, môi trường đổi mới sáng tạo, khát vọng cống hiến của tuổi trẻ và trách nhiệm cá nhân trong phát triển đất nước. Đây là những vấn đề gần gũi với chương trình giáo dục hiện nay.
Điểm tích cực của câu hỏi là không có đáp án đóng, khuyến khích tư duy độc lập, có thể tiếp cận từ nhiều góc độ, không phụ thuộc vào văn mẫu. Việc sử dụng hình ảnh Steve Jobs cũng cho thấy mong muốn kết nối giáo dục với bối cảnh chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Tất nhiên, cách diễn đạt "Steve Jobs Việt Nam" có thể tạo nên những cách hiểu khác nhau và dẫn tới tranh luận xã hội. Nhưng chính những tranh luận đó cho thấy đề thi đã chạm tới những vấn đề lớn của thời đại, không chỉ dừng ở kiểm tra kỹ năng viết.
GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Trưởng Ban Đề thi tốt nghiệp THPT 2026, cho biết câu hỏi này được đưa vào để phân hóa học sinh với barem 2 điểm (năm ngoái câu hỏi này chiếm 4 điểm). Mặc dù đề mở nhưng kết hợp lệnh hỏi và dữ liệu về 3 người nổi tiếng liên quan đến công nghệ, học sinh có thể hiểu được để làm bài.
