Năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) áp dụng công cụ rubric trong chấm thi tự luận môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông (THPT). Đây là một điểm mới quan trọng, bởi Ngữ văn là môn tự luận duy nhất trong kỳ thi và có đặc thù khó lượng hóa hơn các môn trắc nghiệm.
Rubric giúp tăng tính khách quan
Ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), cho biết Bộ đã họp với 34 giám đốc sở GD-ĐT để quán triệt việc chấm thi, nhằm tăng tính khách quan và công bằng. Sự đổi mới lớn nhất là lần đầu tiên chấm thi môn Ngữ văn bằng phương pháp rubric.
Theo ông Hà, rubric là bảng mô tả tiêu chí chấm điểm chi tiết, đóng vai trò như thước đo chuẩn hóa, giúp giáo viên chấm điểm khách quan và thí sinh hiểu rõ yêu cầu cần đạt. Bộ GD-ĐT đã triển khai tập huấn giáo viên toàn quốc về chấm thi tự luận bằng rubric.
Chỉ đạo chặt chẽ từ Bộ
Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh Bộ GD-ĐT đã quán triệt yêu cầu bảo đảm khách quan, công bằng và thống nhất trong toàn quốc. Các địa phương phải cập nhật tình hình chấm thi tự luận môn Ngữ văn theo từng ngày. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được rà soát ngay.
“Đề thi mở thì đáp án cũng mở. Chúng tôi tôn trọng những bài làm thể hiện quan điểm riêng, thậm chí phản biện lại vấn đề đặt ra trong đề thi nếu lập luận hợp lý, thuyết phục. Bộ khuyến khích học sinh thể hiện tư duy, chính kiến và khả năng phản biện của mình”, ông Thưởng nói.
Ông Thưởng cũng cho biết Bộ đã yêu cầu các tỉnh báo cáo tiến độ và kết quả từng buổi chấm thi. Nếu phát hiện túi bài có điểm cao hoặc thấp bất thường, sẽ tổ chức chấm kiểm tra, chấm thẩm tra. Bộ cũng thành lập ban chấm thẩm tra đột xuất bất cứ hội đồng nào.
Thách thức và cơ hội
Trước đó, PGS. Bùi Mạnh Hùng, điều phối viên chính Ban phát triển Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề xuất xây dựng rubric làm cơ sở cho đáp án mở. Giáo viên cần được tập huấn kỹ và tổ chức chấm mẫu để giảm chênh lệch giữa các tỉnh thành và giám khảo.
Rubric tạo “không gian an toàn” cho bài viết có hướng tiếp cận khác biệt. Thí sinh không cần viết giống đáp án mẫu, chỉ cần xác định đúng vấn đề, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp và diễn đạt sáng rõ vẫn đạt điểm tốt. Điều này phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục: khuyến khích học sinh hiểu và suy nghĩ độc lập, thay vì học thuộc văn mẫu.
Tuy nhiên, áp dụng rubric cũng đặt ra thách thức. Khi tiêu chí được chia nhỏ, giám khảo cần hiểu thống nhất từng mức độ đánh giá. Nếu mỗi người hiểu khác nhau, rubric khó phát huy ưu điểm giảm tính chủ quan.
Bước chuyển trong giáo dục
Việc chấm thi Ngữ văn bằng rubric là bước chuyển đáng chú ý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, phù hợp với định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá theo Chương trình GDPT 2018. Nếu triển khai hiệu quả, phương pháp này không chỉ giúp chấm điểm rõ ràng, thuyết phục mà còn thay đổi cách dạy và học Ngữ văn. Rubric là bảng mô tả tiêu chí cụ thể, mỗi tiêu chí chia thành nhiều mức độ: chưa đạt, gần đạt, đạt, vượt yêu cầu. Nhờ đó, người chấm có căn cứ rõ ràng, người học hiểu cần cải thiện điều gì.
