Không còn dừng lại ở mục tiêu điểm số hay chứng chỉ, ngày càng nhiều học sinh Việt Nam sử dụng tiếng Anh như một công cụ để bày tỏ chính kiến và bàn luận những vấn đề của toàn cầu: từ AI, mạng xã hội đến trách nhiệm công dân. Điều này cho thấy tiếng Anh đang bước ra khỏi khuôn khổ môn học, trở thành phương tiện giúp tư duy, phản biện và kết nối với thế giới.
Khi học sinh Việt dùng tiếng Anh để nói về những vấn đề thời đại
Không còn là những bài hội thoại xoay quanh chủ đề gia đình hay trường lớp, ngày càng nhiều học sinh Việt Nam đang sử dụng tiếng Anh để bàn luận về những vấn đề của thời đại. Em Võ Minh Nhật, học sinh lớp 6 Trường THCS Lê Anh Xuân (Phường Phú Thọ Hòa, TP.HCM), chia sẻ quan điểm: "Em nghĩ AI không bao giờ có thể thay thế được con người. Bởi vì chúng không có cảm xúc thực sự và không có trái tim để thực sự hiểu được niềm vui của một chiến thắng. AI chỉ có thể thay thế những người lười biếng, luôn muốn tìm một kết quả có sẵn". Đây là một trong những ý kiến được đưa ra tại chuỗi tọa đàm bằng tiếng Anh iSMART Ambassador Talk & Share.
Bên cạnh chủ đề AI, nhiều chủ đề hấp dẫn khác như áp lực từ mạng xã hội, bắt nạt trên không gian mạng, nước sạch và trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng đều được các em học sinh cấp 2 bàn luận sôi nổi. Ở đó, tiếng Anh không chỉ là ngôn ngữ giao tiếp, mà trở thành công cụ để học sinh đặt câu hỏi, bảo vệ chính kiến và trao đổi về những vấn đề của cuộc sống, phản ánh sự chuyển dịch từ học để thi sang học để tư duy, phản biện và kết nối với thế giới.
Tiếng Anh bước ra khỏi khuôn khổ môn học
Trong nhiều năm, tiếng Anh chủ yếu được các em học sinh và phụ huynh nhìn nhận như một môn học với mục tiêu đạt điểm cao hoặc lấy chứng chỉ. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam từng bước triển khai định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cách tiếp cận ấy đang dần thay đổi. Nếu tiếng Anh chỉ dừng lại ở những bài kiểm tra trên lớp, học sinh rất khó hình thành thói quen sử dụng ngoại ngữ như một phương tiện tư duy. Ngược lại, khi các em được trao cơ hội trình bày quan điểm, tranh luận và giải quyết những vấn đề gần gũi với cuộc sống bằng tiếng Anh, ngoại ngữ sẽ trở thành công cụ để tiếp cận tri thức thay vì chỉ là mục tiêu phải chinh phục.
Điều này có thể quan sát qua iSMART Ambassador Talk & Share - chuỗi tọa đàm dành cho những học sinh đạt thành tích nổi bật tại sân chơi iSMART Ambassador 2026, nơi các em được khuyến khích chia sẻ góc nhìn cá nhân thay vì những bài phát biểu học thuộc.
Học sinh dùng tiếng Anh bàn luận về những vấn đề cuộc sống
Với chủ đề "mạng xã hội và an toàn số", Phan Diệu Anh, học sinh lớp 7 Trường THCS Võ Văn Kiệt (Phường Phú Mỹ, TP.HCM), cho rằng: "Em nghĩ cách để không bị mạng xã hội điều khiển là mình hãy suy nghĩ nhiều hơn về cuộc sống thực tại. Ví dụ như trước khi đi ngủ hãy tự hỏi hôm nay mình đã làm gì? Mình đã ra ngoài chưa hay chỉ lướt mạng xã hội xem người ta đi du lịch và làm đủ thứ khác? Hãy ra ngoài hoạt động thay vì chỉ xem người khác thông qua màn hình". Diệu Anh cũng thẳng thắn chia sẻ về áp lực đồng trang lứa, nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO), tin giả hay thói quen chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên Internet. Một thông điệp được em nhấn mạnh là: "Đừng so sánh hậu trường của mình với thước phim đẹp nhất của người khác trên mạng xã hội". Theo em, kỹ năng số không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà còn là khả năng tư duy phản biện, nhận diện thông tin sai lệch và tự bảo vệ bản thân trong môi trường trực tuyến.
Từ không gian mạng, các cuộc thảo luận tiếp tục mở rộng đến vấn đề bạo lực học đường và bắt nạt trên mạng. Điều đáng chú ý là các em học sinh không chỉ nói về người gây ra hành vi bắt nạt hay nạn nhân, mà còn đặt ra trách nhiệm của những người chứng kiến. Theo các em, sự im lặng đôi khi vô tình tiếp tay để hành vi bắt nạt tiếp diễn. Một lời lên tiếng đúng lúc, sự đồng cảm hay tìm kiếm sự hỗ trợ từ giáo viên và phụ huynh đều có thể góp phần bảo vệ người bị tổn thương và xây dựng môi trường học đường an toàn hơn.
Ở chủ đề nước sạch, các góc nhìn cũng rất đa dạng. Có em tiếp cận từ câu chuyện công bằng xã hội và quyền được tiếp cận nguồn nước sạch. Có em liên hệ nước sạch với sức khỏe học đường và cơ hội học tập bình đẳng. Nhiều ý tưởng nhỏ nhưng thiết thực cũng được đưa ra, như "quy tắc 10 giây" để tiết kiệm nước hay ứng dụng trò chơi hóa (gamification) nhằm khuyến khích cộng đồng thay đổi hành vi. Điểm chung của tất cả những cuộc trao đổi ấy là học sinh không chỉ nhận diện vấn đề mà còn chủ động tìm kiếm giải pháp, từ những hành động nhỏ có thể tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng.
Khi ngoại ngữ trở thành năng lực công dân
Từ những cuộc đối thoại ấy, có thể thấy giá trị của giáo dục tiếng Anh không chỉ nằm ở khả năng giao tiếp, mà còn góp phần nuôi dưỡng năng lực tư duy phản biện, đặt câu hỏi, lắng nghe những quan điểm khác biệt và trình bày chính kiến. Khi đó, tiếng Anh trở thành phương tiện để tiếp cận tri thức, kết nối với những vấn đề toàn cầu và chuẩn bị cho các em hành trang bước vào một thế giới không còn nhiều ranh giới. Đích đến của việc học tiếng Anh không chỉ là điểm số hay một chứng chỉ quốc tế, mà là khả năng sử dụng ngôn ngữ để suy nghĩ, đối thoại và hành động có trách nhiệm trước những vấn đề của cuộc sống.
iSMART Ambassador Talk & Share là chuỗi video tọa đàm dành cho các học sinh đạt thành tích nổi bật tại sân chơi iSMART Ambassador 2026 do iSMART Education tổ chức. Khác với hình thức phỏng vấn truyền thống, chương trình được xây dựng theo định hướng đối thoại mở, khuyến khích học sinh chia sẻ quan điểm cá nhân, tư duy phản biện và trải nghiệm thực tế về các vấn đề xã hội đương đại. Thông qua chương trình, iSMART Education mong muốn góp phần tạo ra những môi trường để học sinh sử dụng tiếng Anh như một công cụ tư duy và giao tiếp thực tế, thay vì chỉ là một môn học trong nhà trường.
