Bạo lực học đường phi truyền thống: Nguy cơ từ mạng xã hội và vai trò gia đình
Hình thức gây tổn hại trong môi trường học đường hiện nay không còn giới hạn ở những cuộc ẩu đả trực tiếp hay hành hung thể chất như kiểu bạo lực truyền thống. Thay vào đó, bạo lực đã chuyển sang hình thức đám đông và hội nhóm, không chỉ xuất hiện ở học sinh nam mà còn lan rộng sang cả học sinh nữ. Đặc biệt, bạo lực của nữ giới thường nặng nề, dai dẳng và ăn sâu vào tinh thần đối phương. Trong khi nam sinh thường liên quan đến bạo lực thể chất như đánh nhau, đe dọa trực tiếp và gây thương tích, thì nữ sinh lại thường sử dụng các dạng bạo lực gián tiếp như cô lập, nói xấu, thao túng quan hệ bạn bè, đặc biệt là bắt nạt trên không gian mạng xã hội.
Các chuyên gia chỉ ra rằng tâm lý học sinh muốn được công nhận hơn người và thể hiện bản thân trong nhóm bạn khiến các em dễ tham gia cổ vũ hoặc trực tiếp lao vào đánh nhau. Ngoài ra, việc đi theo đám đông khiến các em cảm thấy an toàn hơn và ít sợ hậu quả hơn so với hành động một mình. Trong đó, việc chia phe trên mạng xã hội chính là gốc rễ, biến xung đột cá nhân thành xung đột tập thể.
Một thông tin có thể lan truyền đến hàng triệu người chỉ trong vài giờ hoặc vài phút, khiến mạng xã hội trở thành một trong những công cụ có sức ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử truyền thông nhân loại. Điều này tạo ra mặt trái của mạng xã hội và công nghệ, đồng nghĩa với việc bạo lực học đường phi truyền thống có điều kiện phát triển mạnh mẽ. Cá nhân bình thường cũng có thể tạo ra nội dung có sức ảnh hưởng lớn mà trước đây chỉ các cơ quan truyền thông mới làm được. Mạng xã hội ảnh hưởng đến bạo lực học đường phi truyền thống ở cả hai mặt tích cực và tiêu cực, nhưng xu hướng tiêu cực được xã hội quan tâm nhiều hơn vì tốc độ lan truyền và mức độ ảnh hưởng tới tâm lý học sinh âm ỉ và kéo dài.
Biểu hiện của bạo lực học đường phi truyền thống
Các chuyên gia đồng thuận về những biểu hiện của bạo lực học đường phi truyền thống như sau:
- Học sinh tìm cách chế giễu, xúc phạm nhau qua bình luận hoặc tin nhắn trên các ứng dụng.
- Phát tán hình ảnh, video nói xấu, xuyên tạc hoặc làm nhục đối phương.
- Dùng nhiều biện pháp khác nhau để cố tình cô lập nạn nhân trong nhóm chat hoặc nhóm bạn trên cộng đồng mạng.
Những hành vi này dẫn đến nạn nhân bị ảnh hưởng tinh thần, stress, lo âu, trầm cảm hoặc có những hành vi cực đoan như tự hành hạ thể xác, thậm chí tự sát. Học sinh sợ tới trường, tự xa lánh bạn bè, mất tự tin và chất lượng học tập sa sút. Mạng xã hội không trực tiếp tạo ra bạo lực học đường, nhưng nó là sự khởi đầu, gián tiếp tạo ra bạo lực học đường phi truyền thống.
Nguyên nhân và tác động
Việc chia sẻ và sưu tầm trên mạng các video bạo lực, đánh nhau, nội dung mang tính giang hồ, thử thách mạo hiểm, phim hành động hay văn hóa công kích, chửi bới đã góp phần hình thành tâm lý coi bạo lực là cách thể hiện bản thân. Ban đầu chỉ là tò mò, chia sẻ, muốn nổi tiếng, sau đó vô tình biến bạo lực thành nội dung giải trí. Học sinh bắt chước hành vi tiêu cực, dần thay đổi cá tính, dễ phản ứng nóng nảy khi gặp tình huống thực tế.
Mạng xã hội khơi mào cho bạo lực học đường phi truyền thống, khiến nhiều học sinh có tâm lý so sánh bản thân với người khác, luôn muốn nổi tiếng và được chú ý. Các hành động chế giễu, cô lập, lan tin đồn, tẩy chay, đe dọa, xúc phạm về ngoại hình, thành tích học tập hay giới tính diễn ra ở trường, ngoài nhà trường và rộng hơn trong xã hội. Bạo lực trên không gian mạng có thể diễn ra 24/7, mang tính tập thể, có tổ chức ghi hình và tung lên mạng xã hội để dằn mặt đối phương, phát tán clip rộng rãi nhưng vẫn kín đáo, khiến nhà trường rất khó phát hiện.
Giải pháp từ chính phủ và gia đình
Ngày 23 tháng 3 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030. Đây là biện pháp mạnh với 5 trụ cột nhằm bảo vệ trẻ em, đồng thời thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, tích cực và nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia. Đặc biệt, Thủ tướng giao Bộ Công an làm cơ quan chủ trì, chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá kết quả, đảm bảo thống nhất và hiệu quả thực chất. Điều này khẳng định bản chất và tính nhiều mặt của bạo lực học đường phi truyền thống.
Dù vậy, vai trò đặc biệt của gia đình trong việc đồng hành cùng trẻ em là không thể thay thế. Một mô hình ngăn ngừa bạo lực dù có xuất phát từ mặt trái của công nghệ hay bất kỳ giải pháp khả thi nào, đều không thể thay thế bằng sự quan tâm của cha mẹ. Không một lá chắn nào vững chắc hơn sự đồng hành sâu sắc của gia đình đối với trẻ em trong cuộc chiến chống lại bạo lực học đường phi truyền thống.
