Từ ngày 1/6, người sử dụng xe chạy xăng tại Việt Nam chỉ còn hai lựa chọn: xăng E5 RON 92 và E10 RON 95. Nhiều chủ xe có xu hướng tìm mua xăng E5 vì cho rằng tỷ lệ ethanol 5% giúp xe dễ thích nghi hơn so với xăng E10 có tỷ lệ 10% ethanol, mà quên mất chỉ số RON mới là yếu tố quan trọng.
Chỉ số RON là gì?
RON (Research Octane Number) là chỉ số thể hiện khả năng chống tự kích nổ (cháy sớm) của nhiên liệu trong động cơ xăng, còn gọi là chỉ số octane. Xăng có chỉ số octane càng cao thì càng khó tự bốc cháy dưới áp suất và nhiệt độ lớn trong buồng đốt, giúp quá trình cháy diễn ra đúng thời điểm do bugi kích hoạt.
Động cơ càng hiện đại, có tỷ số nén cao hoặc sử dụng tăng áp thì càng cần xăng có chỉ số octane lớn hơn để tránh hiện tượng kích nổ. Tại Việt Nam, người dùng xe xăng có hai lựa chọn: xăng E5 RON 92 (chỉ số octane 92, pha tối đa 5% ethanol) và xăng E10 RON 95 (chỉ số octane 95, pha tối đa 10% ethanol). Việc thay thế xăng khoáng RON 95 nhằm thúc đẩy nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và hướng tới tăng trưởng xanh.
Kích nổ sớm
Nếu xe được nhà sản xuất khuyến nghị dùng xăng RON 95 nhưng chủ xe lại đổ RON 92, hiện tượng dễ xảy ra nhất là kích nổ sớm. Kích nổ là tình trạng hỗn hợp nhiên liệu và không khí tự cháy trước hoặc cháy không đúng quy luật trong xi-lanh, tạo ra sóng xung kích va đập vào piston và thành xi-lanh.
Người lái có thể nghe thấy tiếng lọc cọc hoặc lách tách từ khoang động cơ khi tăng tốc, leo dốc hoặc chở nặng. Một số xe còn xuất hiện cảm giác ì, máy rung nhẹ hoặc nóng nhanh hơn bình thường. Với xe phổ thông, người lái khó nhận ra sự thay đổi, nhưng với xe tăng áp hoặc xe thể thao hiệu năng cao, sự suy giảm hiệu năng thường rõ rệt hơn. Nếu kích nổ xảy ra liên tục, động cơ có thể giảm hiệu suất, tăng nguy cơ hư hại piston hoặc thành xi-lanh.
Đổ nhầm một lần có hại không?
Trong hầu hết trường hợp, đổ nhầm một bình xăng RON 92 cho xe khuyến nghị dùng RON 95 sẽ không gây hỏng hóc ngay lập tức. Hầu hết ô tô hiện đại đều có cảm biến kích nổ, khi phát hiện hiện tượng này, ECU sẽ tự động điều chỉnh thời điểm đánh lửa để bảo vệ động cơ.
Nếu lỡ đổ xăng có chỉ số octane thấp hơn khuyến nghị, hãy lái xe với tốc độ vừa phải, giữ đều ga, tránh thốc ga mạnh hoặc chở quá tải. Khi bình xăng vơi một nửa, hãy đổ thêm xăng RON 95 để pha loãng lượng xăng 92 còn lại.
Tuy nhiên, nếu thường xuyên sử dụng nhiên liệu có chỉ số octane thấp hơn khuyến nghị, xe sẽ bị giảm công suất, tăng tiêu hao nhiên liệu và không vận hành tối ưu. Về lâu dài, điều này có thể làm tăng nguy cơ mài mòn các chi tiết trong buồng đốt, khiến xe không đạt được công suất và hiệu suất như thiết kế.
Cần phân biệt giữa loại nhiên liệu khuyến nghị (recommended) và loại yêu cầu bắt buộc (required) trên tem dán nắp bình xăng hoặc sổ tay hướng dẫn. Với loại khuyến nghị, xe vẫn hoạt động được với nhiên liệu octane thấp hơn nhưng hiệu suất giảm. Với loại yêu cầu bắt buộc, cần đảm bảo chỉ số octane nhất định để động cơ bền và vận hành tốt. Nếu xe yêu cầu tối thiểu RON 95, nên dùng E10 RON 95. Ngược lại, nếu xe chỉ yêu cầu RON 91 hoặc RON 92, có thể dùng E5 RON 92.
