Thu nhập 50 triệu nhưng vẫn thiếu trước hụt sau: Tôi đã mắc những sai lầm chi tiêu nào?
Dạo gần đây, khi lướt mạng xã hội, tôi thường xuyên bắt gặp những bài viết chia sẻ về tài chính gia đình, chẳng hạn như: “Hai vợ chồng thu nhập 50 triệu, nuôi 2 con vẫn tiết kiệm được 5-7 triệu hàng tháng”, hoặc “Gia đình 4 người, thu nhập 40-50 triệu, mỗi tháng mua nửa chỉ vàng”. Sau khi đọc xong, tôi cảm thấy chột dạ và tự hỏi về bản thân. Là một người độc thân, không phải lo lắng về tiền học, tiền sữa cho con cái, cũng không có gánh nặng gia đình, nhưng tháng nào tôi cũng rơi vào tình trạng thiếu trước hụt sau, dù thu nhập hàng tháng của mình cũng chạm mốc 50 triệu đồng.
Ban đầu, tôi đổ lỗi cho các yếu tố bên ngoài như “chi phí sống tăng cao” hoặc “sinh sống ở thành phố đắt đỏ”. Tuy nhiên, sau khi suy nghĩ kỹ càng, tôi nhận ra vấn đề không nằm ở hoàn cảnh, mà chính là cách tôi tiêu tiền. Khi nhìn lại một cách tổng thể, tôi phát hiện mình mắc phải gần như tất cả những sai lầm phổ biến nhất trong chi tiêu – những thứ tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng khi cộng dồn lại có thể khiến tài khoản ngân hàng cứ vơi dần một cách đáng kể.
1. Không có một khuôn khổ chi tiêu rõ ràng và cụ thể
Tôi có thói quen tiêu tiền theo kiểu rất cảm tính. Mỗi khi lương về, thấy tài khoản “dày” lên, tôi liền thoải mái chi tiêu: hôm nay ăn uống ngon một chút, ngày mai mua sắm món đồ mình yêu thích, cuối tuần lại đi cà phê hoặc tụ tập với bạn bè. Mọi khoản chi đều có vẻ “hợp lý tại thời điểm đó”.
Cái sai nằm ở chỗ tôi không hề thiết lập một giới hạn cụ thể cho từng hạng mục chi tiêu. Tôi không biết bao nhiêu là đủ cho việc ăn uống, bao nhiêu là hợp lý cho giải trí, và bao nhiêu nên dành ra để tiết kiệm. Kết quả là, tiền cứ “chảy” đi mà không có điểm dừng rõ ràng.
Trong khi đó, những gia đình vừa nuôi con nhỏ, vừa có thể tiết kiệm được tiền thường phân chia mọi thứ rất rành mạch và minh bạch: Tiền nhà bao nhiêu, tiền ăn bao nhiêu, tiền tiết kiệm bao nhiêu – gần như cố định mỗi tháng. Điều này cho thấy, với cùng một mức thu nhập, người biết kiểm soát và quản lý chi tiêu chặt chẽ vẫn có thể tiết kiệm được nhiều hơn so với những ai không nghiêm túc trong việc lập kế hoạch tài chính.
2. Tiêu tiền để “thưởng cho bản thân” quá thường xuyên và không kiểm soát
Tôi có thói quen tự thưởng cho mình sau những ngày làm việc mệt mỏi: Một chiếc túi xách giá 14-15 triệu đồng, một món đồ công nghệ mới ra mắt, hoặc một chuyến du lịch ngắn ngày. Nghe thì có vẻ rất hợp lý, bởi ai cũng cần những động lực để tiếp tục cố gắng. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ tôi tự thưởng cho bản thân quá nhiều lần.
Gần như tuần nào cũng có một lý do để tiêu tiền: làm việc chăm chỉ thì thưởng, căng thẳng thì thưởng, thậm chí cuối tuần cũng thưởng. Những khoản chi nhỏ này ban đầu có vẻ không đáng kể, nhưng khi cộng dồn lại qua thời gian, chúng tạo thành một con số khá lớn.
Tôi nhận ra rằng, việc tự thưởng bản thân không sai, nhưng nếu không có sự kiểm soát, nó dễ dàng trở thành cái cớ để tiêu tiền một cách vô tội vạ. Và khi đó, bản thân không còn đang “thưởng” thực sự nữa, mà chỉ đang tiêu tiền theo thói quen đã hình thành.
3. Không ưu tiên tiết kiệm ngay từ đầu tháng
Trước đây, tôi luôn nghĩ: “Cứ tiêu tiền đi, cuối tháng còn bao nhiêu thì sẽ tiết kiệm”. Nhưng thực tế cho thấy, chẳng còn bao nhiêu để dành dụm. Thậm chí, có những tháng tôi còn rơi vào tình trạng âm tài khoản. Đây có lẽ là sai lầm lớn nhất trong cách quản lý tài chính cá nhân của tôi. Bởi vì khi tiết kiệm chỉ được coi là “phần còn lại” sau chi tiêu, nó gần như luôn bị co lại hoặc biến mất hoàn toàn.
Sau này, tôi mới hiểu rằng, những người có thể vừa nuôi con vừa tiết kiệm được tiền không phải vì họ dư dả hơn, mà bởi họ coi tiết kiệm là một khoản chi bắt buộc – giống như tiền điện, tiền nước hàng tháng. Họ trích ra một phần ngay khi nhận lương, rồi mới tính đến các khoản chi tiêu khác.
4. Đánh giá thấp những khoản chi nhỏ lặp lại đều đặn
Một ly cà phê giá 80-100 nghìn đồng, một bữa ăn ngoài hàng trị giá 1-2 triệu đồng, vài lần đặt đồ ăn mỗi tuần… Những khoản chi này nếu xét riêng lẻ thì có vẻ không đáng kể. Tuy nhiên, khi chúng lặp lại đều đặn hàng ngày hoặc hàng tuần, tổng số tiền chi ra mỗi tháng lại không hề nhỏ chút nào.
Tôi từng thử ngồi ghi lại chi tiêu trong một tháng và khá bất ngờ với kết quả: riêng tiền ăn ngoài và cà phê đã chiếm một phần lớn trong tổng thu nhập của mình. Đó là những khoản mà trước đây tôi gần như không để ý hoặc đánh giá thấp. Sai lầm không phải là việc tiêu những khoản đó, mà là không nhận ra tổng thể của chúng. Khi không nhìn thấy bức tranh lớn về chi tiêu, chúng ta rất dễ “vung tay” mà không hay biết.
Nhìn lại toàn bộ quá trình, tôi nhận ra vấn đề không nằm ở việc thu nhập 50 triệu đồng là nhiều hay ít, mà là cách mình sử dụng nó. Người khác có thể nuôi cả gia đình với mức thu nhập tương tự vì họ có kỷ luật và sự rõ ràng trong chi tiêu. Còn tôi, dù là người độc thân, lại để tiền bạc đi theo cảm xúc nhiều hơn là theo một kế hoạch cụ thể.
Tôi không nghĩ mình phải thay đổi một cách cực đoan. Chỉ cần bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt: đặt giới hạn cho từng khoản chi tiêu, giảm bớt việc tiêu tiền theo cảm hứng, và quan trọng nhất là dành tiền tiết kiệm ngay từ đầu tháng. Có thể tôi chưa ngay lập tức “dư dả” như những câu chuyện mình đọc trên mạng, nhưng ít nhất, tôi sẽ không còn cảm giác tiền cứ biến mất mà không hiểu vì sao. Và chỉ cần kiểm soát được điều đó, mọi thứ đã là một bước tiến đáng kể rồi.
