Thời hoàng kim của vùng xoài Cam Lâm (Khánh Hòa) đã qua. Nơi từng được mệnh danh là thủ phủ với nhiều giống xoài ngon như Canh nông, Tứ quý, Hòa lộc và đặc biệt là xoài Úc, nay đối mặt với khó khăn khi giá bán xuống thấp, thương lái thưa vắng.
Thời hoàng kim của xoài Úc
Xoài Úc được ông John Ed. Morton, người Australia, đưa vào Khánh Hòa từ năm 2000. Sau 5 năm, giống xoài này thích nghi tốt với khí hậu Cam Lâm, Suối Dầu, Cam Ranh, trở thành cây trồng chủ lực. Nhờ chi phí thấp, dễ chăm sóc, khả năng chống sâu bệnh và hạn hán tốt, năng suất ổn định, xoài Úc nhanh chóng được nhân rộng.
Ông Phan Ngọc Triển (thôn Tân Lập, xã Cam Lâm) nhớ lại: “Xoài Úc phát triển mạnh từ năm 2005, giá bán 40-50 nghìn đồng/kg, mỗi quả nặng 0,7-1 kg. Nông dân thu nhập cao, xây nhà, mua sắm ti vi, xe máy.”
Khó khăn chồng chất
Ba năm trở lại đây, chi phí đầu tư tăng 10-15% mỗi vụ, nhưng giá bán không tăng. Ông Nguyễn Thành Tâm cho biết: “Bán một tấn xoài chưa được hai triệu đồng, trong khi chi phí thu hoạch hết khoảng hai triệu đồng. Nhiều người phải tự hái hoặc bỏ mặc xoài rụng.”
Hiện nay, vùng xoài Cam Lâm, Suối Dầu, Cam Hiệp, Cam An có hơn 6.500 ha xoài, sản lượng hơn 40.000 tấn/năm. Tuy nhiên, thương lái chỉ mua khoảng 20% sản lượng loại 1, phần còn lại tiêu thụ chậm. Bà Lê Thị Thanh chia sẻ: “Xoài tiêu thụ chậm vì trái cây đa dạng, nhiều tiểu thương chuyển sang buôn mận, táo.”
Ông Võ Xuân Hiển (xã Suối Dầu) ngậm ngùi: “Chúng tôi chăm sóc cây không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, nhưng giá không chiều lòng người. Thời hoàng kim đã xa.”
Hướng đi mới: Du lịch nông nghiệp và chế biến
Trước khó khăn, nhiều nông dân và doanh nghiệp trẻ đã tìm hướng đi mới. Anh Đặng Thế Truyền (Giám đốc Công ty cổ phần CamlamOnline) đang liên kết với khoảng 100 ha xoài để sản xuất xoài sấy khô, nước ép, rượu vang, kẹo. Anh cho biết: “Chúng tôi kết nối với nhà máy lớn ở miền Nam để mở rộng sản xuất, thu mua xoài giúp bà con.”
Ngoài ra, anh Truyền còn phối hợp với các hộ dân có vườn xoài rộng để xây dựng tour du lịch nông nghiệp trải nghiệm, đưa du khách thưởng thức xoài tại vườn. Các điểm du lịch như Mango Cát Tiên Travel, nhà vườn Anh Vương, Sơn Hiển cũng tham gia.
Nỗ lực của chính quyền
Ngày 15/5/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa ban hành Công văn số 2989/SNNMT-PTNT đề nghị các tỉnh, thành phố phối hợp quảng bá, kết nối tiêu thụ xoài Úc. Ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Cam Lâm, cho biết: “Địa phương đã ký kết thỏa thuận với doanh nghiệp, nhưng lượng tiêu thụ chưa cao.”
Thời gian tới, địa phương tiếp tục thực hiện phương châm “chính quyền và doanh nghiệp sát cánh cùng nông dân”, đồng thời đào tạo nhân lực du lịch, nâng cấp hạ tầng giao thông để phát triển du lịch nông nghiệp bền vững.
