Áp lực lì xì ngày Tết: Nhiều người trẻ chọn cắt giảm để giữ ý nghĩa truyền thống
Tiền mừng tuổi trong dịp Tết Nguyên đán đang ngày càng vượt quá khả năng tài chính của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ sống tại các thành phố lớn. Thay vì cố gắng chi tiêu vượt mức, không ít người đã quyết định không lì xì hoặc cắt giảm đáng kể để tiết kiệm chi tiêu, đồng thời đưa tập tục này trở về đúng với ý nghĩa ban đầu: trao gửi may mắn và lời chúc an lành đầu năm mới.
Câu chuyện từ thực tế: Từ cảm giác sống sượng đến quyết định thay đổi
Vũ Thùy Lâm, một nhân viên 28 tuổi làm việc cho công ty liên kết Nhật Bản tại Hà Nội, là một ví dụ điển hình. Trước mỗi dịp Tết, cô luôn chuẩn bị những phong bao đỏ chứa tiền mới mệnh giá 200.000 đồng và 100.000 đồng để mừng tuổi bố mẹ, em gái cùng các bậc cao niên trong gia đình. Tuy nhiên, năm nay, cô quyết định không lì xì cho trẻ nhỏ.
Lý do xuất phát từ một kỷ niệm không mấy vui vẻ trong quá khứ. Lâm kể lại: "Tôi vẫn nhớ như in cảm giác sống sượng vào ngày khai xuân Ất Tỵ. Lúc đó, tôi diện áo dài, cầm trên tay tập phong bao màu đỏ tặng các cháu kèm theo những lời chúc khỏe mạnh, học hành tiến bộ. Nhưng một cháu đã mở phong bao ngay trước mặt mọi người và chê bai rằng 50.000 đồng là quá ít so với những cô chú khác." Khoảnh khắc đó khiến cô tái mặt, trong khi bố mẹ đứa trẻ chỉ biết cười gượng mà không nói được lời nào.
Tiền lì xì của Lâm được chắt chiu từ khoản thưởng Tết hàng năm. Năm trước, cô đã dành ra khoảng 5 triệu đồng, tương đương 25% số tiền thưởng, để mừng tuổi cho người thân, thậm chí còn thay mặt cả bố mẹ. Lời chê bai dù đến từ một đứa trẻ cũng khiến cô cảm thấy chạnh lòng, bởi đồng tiền kiếm được không hề dễ dàng.
Phong tục biến đổi: Từ may mắn thành gánh nặng
Phong tục lì xì may mắn đầu năm giờ đây không còn dừng lại ở những mệnh giá nhỏ như 10.000 đồng hay 20.000 đồng như trước kia. Thay vào đó, nó đã tăng lên theo chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ. Lâm thừa nhận rằng việc mừng tuổi ở mức thấp dễ bị người khác đánh giá và so bì, khiến cô đôi khi phải chi tiêu vượt quá khả năng tài chính của mình. Khoản tiền dành cho lì xì dần trở thành áp lực kinh tế và tâm lý nặng nề đối với lớp trẻ như cô.
Chính vì vậy, năm nay, Lâm đã rút khoản lì xì xuống còn khoảng 2 triệu đồng, chiếm 10% tiền thưởng Tết và chỉ giới hạn trong phạm vi ruột thịt trong nhà. Phần còn lại được dành cho các khoản chi tiêu sau Tết và đóng tiền nhà cho quý mới. Sống ở Thủ đô với mức sống ngày càng cao, mức lương văn phòng buộc cô phải tính toán từng đồng, và việc cắt giảm lì xì được xem là một quyết định hợp lý. "Thay vì chạy theo sĩ diện, tôi cảm thấy thoải mái hơn với cách làm này", cô chia sẻ.
Những cách ứng phó linh hoạt từ các gia đình
Không chỉ riêng Lâm, nhiều người khác cũng đang tìm cách thích nghi với áp lực lì xì. Chị Ngọc Quỳnh, sống tại quận Cầu Giấy, Hà Nội, vẫn duy trì việc mừng tuổi vì gia đình có đông trẻ nhỏ, nhưng chị đã phân chia thành các mức độ khác nhau tùy theo mối quan hệ thân sơ. Cụ thể, ông bà và bố mẹ được nhận 500.000 đồng, các cháu ruột con của anh trai và em gái nhận 200.000 đồng, trong khi con của bạn bè chỉ nhận 50.000 đồng với ý nghĩa lấy may đơn thuần.
Chị Quỳnh cho biết, lì xì ngày càng chiếm một phần đáng kể trong ngân sách chi tiêu dịp Tết của người lao động. Dù đã phân định rõ ràng, tổng số tiền mừng tuổi của gia đình bốn người vẫn dao động từ 5 đến 7 triệu đồng, chiếm 10-15% tổng chi tiêu Tết, chưa kể các khoản biếu hai bên nội ngoại và mua sắm về quê.
Để giảm bớt áp lực, trước Tết, chị đã thỏa thuận với bạn bè: "không được mừng quá 50.000 đồng" nhằm tránh việc lì xì cho trẻ con bị biến thành hình thức trả nghĩa trong các mối quan hệ của người lớn. Chị giải thích: "Tôi cảm thấy rất áp lực khi con cái nhận được tiền mệnh giá lớn, như 200.000 đồng hay thậm chí 500.000 đồng, bởi cha mẹ sẽ phải đợi dịp để gửi lại một khoản tương đương, nếu không sẽ cảm thấy mắc nợ." Lúc đó, lì xì không còn là lời chúc chân thành mà trở thành áp lực ngoại giao và kinh tế.
Giáo dục con cái về ý nghĩa thực sự của lì xì
Cách ứng xử với tiền mừng tuổi cũng được chị Quỳnh đặc biệt chú trọng. Hai con của chị, một bé trai 12 tuổi và một bé gái 8 tuổi, luôn được dặn dò phải nhận phong bao bằng hai tay và chúc lại người tặng, tuyệt đối không được mở trước mặt người khác. Điều thú vị là hai đứa trẻ thường đưa ngay phong bao cho mẹ mà không mở xem bên trong có bao nhiêu tiền.
Chị Quỳnh, 42 tuổi, chia sẻ: "Tiền mừng tuổi là phúc lộc, là may mắn đầu năm nên dù ít hay nhiều đều đáng quý. Không có cũng chẳng thành vấn đề gì." Theo chị, thay vì bài xích hoàn toàn, mỗi người có thể chọn cách thích nghi linh hoạt hơn để đưa lì xì về đúng với ý nghĩa ban đầu của nó.
Quan điểm từ chuyên gia: Đưa lì xì trở về với cội nguồn
PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội (Social Life), đã dẫn chứng từ các nghiên cứu xã hội học để lý giải hiện tượng này. Ông cho biết, nhiều phong tục theo thời gian có xu hướng trở nên nặng nề hơn so với khởi thủy, biến thành những biểu tượng văn hóa rỗng hoặc được gắn thêm những ý nghĩa mới. Lì xì, với ý nghĩa ban đầu là món quà may mắn đầu năm, giờ đây ngày càng nặng về khía cạnh kinh tế và tài chính, khiến người thực hành chịu nhiều áp lực. Thậm chí, một số người còn không dám tiếp xúc hoặc rơi vào tình thế khó xử trước cộng đồng.
Theo ông Lộc, việc đầu tiên mỗi người nên làm là xác định rõ điều kiện tài chính của mình và mong muốn trao gửi điều gì cho người khác vào dịp đầu năm mới. Từ đó, họ có thể thực hành những cách phù hợp để đưa lì xì trở về với ý nghĩa nguyên thủy. Trên thực tế, nhiều người đã áp dụng những phương thức mới, chẳng hạn như lì xì với mệnh giá nhỏ nhưng kèm theo những châm ngôn sống hay lời chúc an lành dành cho người già và trẻ nhỏ, thể hiện sự chân thành. Khi đó, lì xì không còn là gánh nặng tài chính mà trở thành một câu chuyện ý nghĩa hơn.
Ông nhấn mạnh: "Dù chọn lì xì hay không, ít hay nhiều, thì đây cũng chỉ là một trong những phong vị của ngày Tết cổ truyền, không phải điều bắt buộc. Bản thân Tết mang trong mình nhiều ý nghĩa khác nhau, không chỉ dừng lại ở một phong bao đỏ."
