Miền Bắc đang trải qua những ngày nắng nóng gay gắt với nhiệt độ ngoài trời vượt ngưỡng 40 độ C. Nhu cầu rèn luyện thể chất qua các môn thể thao như chạy bộ, bóng đá hay pickleball vẫn rất cao, nhưng việc vận động cường độ cao trong thời tiết khắc nghiệt này tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt là sốc nhiệt và rối loạn điện giải, có thể dẫn đến tổn thương não và suy đa tạng.
Cơ chế gây sốc nhiệt và rối loạn điện giải
ThS.BS Lê Đình Thái - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh giải thích: Khi vận động trong môi trường nắng nóng hoặc độ ẩm cao, cơ thể sinh nhiệt lớn và đổ mồ hôi liên tục để làm mát. Quá trình này làm mất nước và khoáng chất thiết yếu, gây rối loạn điện giải, làm gián đoạn tín hiệu thần kinh, dẫn đến co rút cơ hoặc loạn nhịp tim. Sự mất nước nghiêm trọng khiến cơ chế làm mát tự nhiên bị tê liệt, nhiệt tích tụ làm thân nhiệt tăng vọt trên 40 độ C, gây sốc nhiệt, tổn thương não, suy tạng và rối loạn đông máu.
Triệu chứng sốc nhiệt bao gồm da nóng đỏ, nhận thức lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc hôn mê. Tuy nhiên, nhiều người chơi thể thao thường bỏ qua các dấu hiệu ban đầu như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh hay căng cứng cơ.
Ca cấp cứu điển hình
Bác sĩ Thái chia sẻ về một trường hợp tại giải chạy tháng 4/2025 ở Phú Thọ: Một vận động viên sau khi hoàn thành cự ly 21km trong thời tiết nắng gắt đã có dấu hiệu đi loạng choạng, ý thức lơ mơ và nói nhảm. Ngay lập tức, đội ngũ y tế xác định anh bị sốc nhiệt và tiến hành làm mát cơ thể bằng chườm mát ở cổ, nách, bẹn, đồng thời bù dịch đường tĩnh mạch. Sau khoảng 3 giờ, thân nhiệt giảm và anh dần hồi phục ý thức.
Sốc nhiệt là một trong những cấp cứu nội khoa nguy hiểm nhất mùa nắng nóng, với tỷ lệ tử vong lên đến 80% nếu không được cấp cứu kịp thời. Khoảng 30% bệnh nhân phải chịu di chứng vĩnh viễn. Nguy cơ này không chỉ xảy ra với chạy bộ mà còn với bất kỳ môn thể thao ngoài trời nào nếu người chơi chủ quan.
Hướng dẫn sơ cứu và phòng ngừa
Để đảm bảo an toàn, người chơi cần lắng nghe cơ thể và nhận diện sớm các dấu hiệu. Khi phát hiện người xung quanh có biểu hiện sốc nhiệt, cần tiến hành sơ cứu ngay:
- Di chuyển nạn nhân vào bóng râm, thoáng gió, nới lỏng quần áo.
- Làm mát chủ động bằng lau người nước mát, quạt nhẹ, cho uống nước khoáng từng ngụm nếu còn tỉnh.
- Liên hệ nhân viên y tế hoặc chuyển đến bệnh viện gần nhất.
Bên cạnh đó, bác sĩ Thái khuyến cáo các nguyên tắc tập luyện mùa hè:
- Chọn khung giờ sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh nắng gắt.
- Nếu tập ban ngày, ưu tiên tập trong nhà hoặc nơi có bóng mát, che chắn cơ thể.
- Bù nước và điện giải đều đặn 15-20 phút một lần, không đợi khát mới uống.
- Giảm cường độ tập luyện vào ngày nắng nóng.
Tập luyện thể thao mang lại nhiều lợi ích, nhưng an toàn phải được đặt lên hàng đầu. Mỗi người cần trang bị kiến thức y tế để phòng tránh tổn thương do nhiệt, bảo vệ bản thân và cộng đồng trong mùa nắng nóng.
