Ông Trương, 57 tuổi, người Trung Quốc, vốn không có tiền sử bệnh mạn tính và hiếm khi phải nhập viện. Sau khi nghỉ hưu, ông có nhiều thời gian rảnh và hình thành thói quen ăn vặt. Trong nhà luôn có sẵn bánh ngọt, trái cây sấy và các món chiên rán.
Phát hiện gan nhiễm mỡ nhưng chủ quan
Một năm trước, ông phát hiện mắc gan nhiễm mỡ mức độ nhẹ. Bác sĩ khuyến cáo hạn chế đồ ăn vặt và tăng cường vận động. Tuy nhiên, ông cho rằng gan nhiễm mỡ là bệnh nhẹ nên không thay đổi lối sống.
Một năm sau, ông bắt đầu xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi kéo dài, chướng bụng và vàng da. Khi đến bệnh viện kiểm tra, bệnh đã tiến triển thành xơ gan nặng kèm suy giảm chức năng gan. Dù được điều trị tích cực, ông vẫn không qua khỏi.
Các bác sĩ cho biết nhiều người mắc gan nhiễm mỡ không liên quan đến rượu bia mà xuất phát từ chế độ ăn uống thiếu lành mạnh kéo dài.
Thực phẩm ăn vặt có hại cho gan
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, không phải mọi món ăn vặt đều có hại. Tuy nhiên, việc thường xuyên tiêu thụ thực phẩm giàu đường, muối và chất béo có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tích tụ mỡ trong gan.
Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện
Các loại bánh kem, bánh quy bơ, bánh mì ngọt, đồ tráng miệng chế biến sẵn thường chứa lượng lớn đường bổ sung, siro glucose-fructose và chất béo bão hòa. Khi lượng đường nạp vào vượt quá nhu cầu, phần dư thừa được chuyển hóa thành triglyceride và tích tụ trong gan, dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu. Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu đường, đặc biệt là fructose từ đồ uống và thực phẩm chế biến sẵn, liên quan mật thiết đến sự phát triển của gan nhiễm mỡ.
Trái cây sấy tẩm đường, ô mai và thực phẩm ngâm mặn
Ô mai, mận muối, vỏ quýt muối hay nhiều loại trái cây sấy công nghiệp thường chứa lượng đường và natri khá cao. Tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng tổng lượng calo, gây rối loạn chuyển hóa. Một số sản phẩm còn chứa phụ gia thực phẩm mà người dùng dễ bỏ qua.
Các loại hạt rang tẩm gia vị hoặc chiên dầu
Đậu phộng chiên, hạt điều rang muối, các loại hạt phủ đường hoặc tẩm gia vị đậm đà là món ăn được nhiều người yêu thích. Bản thân các loại hạt giàu dinh dưỡng và có lợi cho sức khỏe tim mạch nếu sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, khi được chiên dầu hoặc bổ sung nhiều muối, đường, lượng calo tăng đáng kể. Ăn quá nhiều trong thời gian dài có thể dẫn đến dư thừa năng lượng, tăng cân và gia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa là gì?
Gan nhiễm mỡ không do rượu, hiện nay được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD). Đây là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, liên quan chặt chẽ đến các rối loạn chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường tuýp 2, rối loạn mỡ máu và kháng insulin.
Điều đáng lo ngại là gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa không chỉ là bệnh của riêng gan. Phần lớn người bệnh đồng thời có ít nhất một yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường. Bệnh làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Quan trọng hơn, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, suy gan và ung thư gan. Nhiều nghiên cứu dự báo rằng trong tương lai không xa, xơ gan và ung thư gan do gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa sẽ trở thành nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ghép gan, vượt qua cả viêm gan virus.
Các giai đoạn tiến triển của gan nhiễm mỡ
Khi mới bắt đầu, tình trạng gan nhiễm mỡ thường không ảnh hưởng đến sức khỏe, vì vậy bệnh nhân thường không biết mình mắc bệnh và không được điều trị sớm. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào mức độ nhiễm mỡ tại thời điểm phát hiện và điều trị có kịp thời không.
- Gan nhiễm mỡ cấp độ 1: tỉ lệ mỡ chiếm 5-10% tổng trọng lượng gan, đây là giai đoạn đầu, dấu hiệu nhẹ, không nguy hiểm. Cần thay đổi chế độ ăn, tăng vận động và tuân thủ điều trị.
- Gan nhiễm mỡ cấp độ 2: tỉ lệ mỡ 10-25%, mỡ lan rộng ra mô gan và cơ hoành, chưa nguy hiểm lớn nhưng nếu không điều trị kịp thời có thể tiến triển thành độ 3.
- Gan nhiễm mỡ cấp độ 3: giai đoạn cuối, nguy hiểm nhất, khó điều trị và phục hồi, có thể tử vong hoặc gây biến chứng xơ gan, ung thư gan.
Do gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ ràng, nhiều người chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Bác sĩ khuyến cáo cần chủ động sàng lọc ở các đối tượng nguy cơ cao: người thừa cân, béo phì, đái tháo đường tuýp 2, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, ít vận động hoặc tăng men gan không rõ nguyên nhân.
Triệu chứng có thể gặp: luôn cảm thấy thiếu năng lượng, mệt mỏi; đau tức hạ sườn phải; khó tiêu, đầy bụng, chán ăn; vàng da nhẹ (ít gặp).
Lưu ý trong ăn uống và sinh hoạt
Người bệnh gan nhiễm mỡ nên hạn chế chất béo do cung cấp calo cao và tăng nguy cơ thừa cân, béo phì; thay thế chất béo bão hòa (saturated fats và trans fats) bằng chất béo không bão hòa, đặc biệt là omega-3, để giảm nguy cơ bệnh tim mạch; tăng cường thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp (GI) như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ, và một số loại trái cây như lê, cam, táo, ổi, bưởi; tránh thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn, đặc biệt là fructose (có trong nước ngọt, đồ uống thể thao, trà có đường, nước trái cây); tránh rượu vì gây tổn thương thêm cho gan.
Thói quen thức khuya làm rối loạn nhịp sinh học, giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nguy cơ viêm, ảnh hưởng tiêu cực đến tiến triển bệnh. Do đó, cần duy trì giấc ngủ đủ và đúng giờ, trung bình 7-8 giờ/ngày; tập thể dục đều đặn 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày/tuần; uống đủ nước (1,5-2 lít/ngày), hạn chế nước ngọt có gas; theo dõi men gan và tiến triển bệnh định kỳ, tuân thủ điều trị của bác sĩ.
Minh Hoa (t/h)
