Trong chuyến kiểm tra Dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận ngày 14/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh không chỉ quan tâm đến tiến độ, vật liệu, công nghệ thi công, mà còn đặt ra một vấn đề căn cơ của ngành hạ tầng: phát triển doanh nghiệp bền vững phải bắt đầu từ phát triển con người.
Thách thức không chỉ là thiếu nhân lực
Bộ trưởng Trần Hồng Minh đánh giá thách thức của ngành xây dựng hạ tầng hiện nay không chỉ là thiếu nhân lực. Vấn đề quan trọng hơn là làm sao để người lao động lựa chọn được môi trường làm việc phù hợp, có điều kiện học nghề, nâng cao tay nghề, phát triển bản thân và xây dựng con đường nghề nghiệp ổn định, bền vững, thay vì liên tục dịch chuyển theo những lợi ích ngắn hạn.
Bộ trưởng dẫn chứng một số trường hợp từng nghỉ việc ở Đèo Cả, sau đó tìm cơ hội tại các đơn vị khác rồi tiếp tục dịch chuyển. Ông nhấn mạnh nếu người lao động không kiên định với nghề, không gắn bó đủ lâu để tích lũy năng lực và uy tín, thì sẽ rất khó để bất kỳ tổ chức nào yên tâm giao việc lâu dài.
Việc “đứng núi này trông núi nọ” có thể mang lại thu nhập ngắn hạn, nhưng nếu trở thành thói quen dịch chuyển liên tục, điều mất đi lớn nhất là uy tín nghề nghiệp và niềm tin của tổ chức sử dụng lao động. Trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng, tay nghề không thể tích lũy trong ngày một ngày hai. Một công nhân vận hành thiết bị, kỹ sư hiện trường hay cán bộ kỹ thuật chỉ thực sự trưởng thành khi được rèn luyện qua nhiều công trình, với những nhiệm vụ ngày càng khó hơn trong môi trường kỷ luật cao.
Lựa chọn nghề nghiệp: không chỉ nhìn vào mức lương
Người lao động cần cân nhắc nơi làm việc có đủ điều kiện phát triển lâu dài hay không, có môi trường học nghề, cơ hội thăng tiến và nguồn việc ổn định. Mức lương cao theo thời vụ mang lại lợi ích trước mắt, nhưng không bảo đảm tương lai. Khi công trình kết thúc, người lao động lại phải tìm việc mới, thích nghi và bắt đầu lại quá trình tích lũy. Ngược lại, tại doanh nghiệp có chiến lược dài hạn, người lao động có điều kiện nâng cao chuyên môn và xây dựng sự nghiệp ổn định.
Mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp
Bộ trưởng đánh giá cao mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp mà Tập đoàn Đèo Cả đang triển khai. Trong mô hình này, Nhà nước định hướng, nhà trường đào tạo nền tảng, doanh nghiệp là nơi người học tiếp cận thực tiễn, rèn luyện kỹ năng và tác phong nghề nghiệp.
Nguồn nhân lực ngành hạ tầng không chỉ là kỹ sư, chuyên gia, mà còn là đội ngũ công nhân kỹ thuật, thợ cơ khí, lái máy, vận hành thiết bị. Dù máy móc hiện đại, hiệu quả thi công vẫn phụ thuộc vào tay nghề, ý thức trách nhiệm và tính kỷ luật của người lao động. Nhiều kỹ năng không thể học đầy đủ trong giảng đường.
Mô hình “biến công trường thành giảng đường” được Đèo Cả triển khai tại các dự án như cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận. Người học tham gia môi trường sản xuất thực tế với tiến độ thật, áp lực thật, trách nhiệm thật. Các chương trình kiến tập, thực tập, “học kỳ Đèo Cả” giúp sinh viên, kỹ sư trẻ tiếp cận công nghệ mới, đào tạo kỹ năng an toàn lao động, tổ chức thi công, quản lý công việc và vận hành dự án, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
Đào tạo thực chiến tại Đèo Cả
Tại Đèo Cả, mô hình đào tạo thực chiến được xây dựng theo nhiều cấp độ, từ công nhân thực hành, kỹ sư thực chiến đến đội ngũ quản lý chuyên nghiệp. Cốt lõi là nguyên tắc “học đi đôi với làm”, lựa chọn nhân sự từ thực tiễn công trường, đào tạo để sử dụng và sử dụng để tiếp tục đào tạo. Người lao động trải qua các giai đoạn thử việc, học việc, giúp việc, điều hành, hình thành tư duy công việc, bản lĩnh công trường, ý thức kỷ luật và tinh thần gắn bó lâu dài với nghề.
Yêu cầu mới cho phát triển nguồn nhân lực
Từ góc nhìn quản lý nhà nước, việc Bộ trưởng đánh giá cao mô hình liên kết cho thấy yêu cầu mới: ngành giao thông không thể chỉ trông chờ vào nguồn nhân lực sẵn có, mà cần chủ động tạo nguồn từ nhà trường, đưa người học đến công trường và đào tạo bằng thực tiễn.
Dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận, với tổng mức đầu tư hơn 36.100 tỷ đồng, không chỉ là công trình giao thông quan trọng mà còn là môi trường thực tiễn để kiểm chứng hiệu quả của mô hình đào tạo và sử dụng lao động.
Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh phát triển hạ tầng quy mô lớn, câu chuyện giữ chân người lao động cần được nhìn nhận rộng hơn bài toán tiền lương. Thu nhập quan trọng, nhưng sự ổn định, cơ hội phát triển, tay nghề nâng cao và niềm tin vào tương lai nghề nghiệp mới là nền tảng để người lao động đi đường dài. Đổi việc không sai nếu là lựa chọn có trách nhiệm và định hướng rõ ràng. Nhưng đổi việc liên tục chỉ vì lợi ích trước mắt, thiếu kiên định, thì cái mất không chỉ là công việc hôm nay, mà còn là uy tín nghề nghiệp, niềm tin của tổ chức và cơ hội phát triển lâu dài.
