Chị Phi, một nữ tài xế xe ôm công nghệ tại TPHCM, bắt đầu ngày mới từ 5 giờ sáng, nấu ăn và bật ứng dụng chờ khách. Chạy xe đến 8h30, chị tranh thủ về nhà cho con ăn rồi tiếp tục chạy. Qua khung giờ cao điểm trưa, 14h30 chị mới về nhà ăn trưa, chăm con. Sau đó, chị chạy xe liên tục đến 21h, về nhà ăn tối nghỉ ngơi chớp nhoáng, rồi lại chạy đến 23-24h mới kết thúc. Công việc vất vả nhưng nhờ nó, chị nuôi được 3 con nhỏ ăn học suốt 6 năm qua kể từ khi ly hôn.
Nỗi lo tai nạn và mong ước bảo hiểm xã hội
Anh Dinh, một tài xế khác, chọn nghề này vì con nhỏ mắc bệnh hiểm nghèo, mỗi tháng phải hóa trị 15 ngày. Những ngày con hóa trị, anh phải vào bệnh viện trông con nên thời gian không cố định, chỉ có nghề xe ôm công nghệ là phù hợp. Tuy nhiên, nỗi lo lớn nhất của anh là va quẹt trên đường. Dù chạy rất cẩn thận, anh cũng từng gặp tai nạn nhẹ khi xe phía trước ngã bất ngờ.
“Khi xảy ra tai nạn, mình mất tiền sửa xe, nếu chẳng may bị thương còn tốn kém chữa trị, mất thu nhập vì không đi làm... Những lúc như vậy, tôi thấy có bảo hiểm xã hội được chi trả tiền ốm đau, tai nạn thì đỡ hơn rất nhiều, an tâm hơn khi làm việc. Nhưng nghề này không được đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc”, anh Dinh chia sẻ.
Chị Phi cũng đồng tình rằng bảo hiểm xã hội bắt buộc với các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn lao động sẽ giúp chia sẻ gánh nặng tài chính cho tài xế khi không may xảy ra chuyện. Người làm công việc này thường xuyên chạy ngoài đường, nguy cơ tai nạn cao và dễ đau ốm. Các chế độ thai sản, hưu trí cũng là mơ ước đối với lao động tự do như chị.
Đề xuất đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ
Ngày 1/7, Bảo hiểm xã hội TPHCM cho biết đơn vị này tiếp tục đề xuất sửa đổi Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trước đó, nội dung này đã nhiều lần được đề xuất nhưng chưa được chấp nhận.
Bộ Nội vụ lý giải nguyên nhân chưa tiếp thu đề xuất vì nhóm lao động này có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện với nhiều chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Khi chuyển sang bảo hiểm xã hội bắt buộc, họ sẽ không được hưởng các chính sách hỗ trợ đó.
Tuy nhiên, theo Bảo hiểm xã hội TPHCM, hoạt động của nhóm lao động tài xế công nghệ có nhiều yếu tố tương đồng với quan hệ lao động: có công việc được trả công, chịu sự quản lý, điều hành, đánh giá hiệu suất và kiểm soát hoạt động thông qua nền tảng số. Về cơ sở pháp lý, Bộ luật Lao động quy định trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động.
Khi xác lập quan hệ lao động, nền tảng số có trách nhiệm chia sẻ việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế. Khi đó, tỷ lệ đóng của tài xế thấp hơn đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và quyền lợi nhiều hơn. Bảo hiểm xã hội TPHCM đề nghị nghiên cứu mức đóng trên cơ sở thỏa thuận giữa tài xế và nền tảng số, thực hiện đóng hàng tháng thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, đơn vị quản lý nền tảng số và các tổ chức kinh tế số khác.
Bảo hiểm xã hội TPHCM nhấn mạnh: “Ngày 12/6, tại Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114, công ước đầu tiên về lao động nền tảng số đã chính thức được thông qua. Sự kiện này cho thấy mở rộng chính sách an sinh đối với lao động nền tảng không còn là lựa chọn riêng của từng quốc gia mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của nền kinh tế số hiện đại”.
