Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), chỉ ra rằng tuổi già là giai đoạn dễ trải qua cảm giác cô đơn sâu sắc nhất trong cuộc đời. Nghiên cứu tại nhiều quốc gia phát triển cho thấy khoảng 1/3 người cao tuổi đối mặt với cô đơn, tỷ lệ này cao hơn ở người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, lo âu, sa sút trí tuệ hoặc trầm cảm.
Cô đơn và sống một mình: Hai khái niệm khác biệt
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hiểu lầm phổ biến là cho rằng cô đơn đồng nghĩa với sống một mình. Thực tế, cô đơn là cảm nhận chủ quan khi thiếu hụt kết nối xã hội hoặc tình cảm có ý nghĩa. Một người sống một mình nhưng vẫn duy trì quan hệ bạn bè và tham gia cộng đồng có thể không cô đơn. Ngược lại, người sống trong gia đình đông đúc nhưng không được lắng nghe hay chia sẻ mới thực sự cô đơn. Cô lập xã hội là tình trạng khách quan khi có ít mối quan hệ, khác với cô đơn nhưng có thể cùng tồn tại.
Nguyên nhân gây cô đơn ở người cao tuổi
Cô đơn tuổi già thường do nhiều yếu tố cộng hưởng. Mất bạn đời là cú sốc tâm lý lớn, khiến người cao tuổi mất điểm tựa tinh thần. Nghỉ hưu làm mất môi trường làm việc và các mối quan hệ đồng nghiệp. Khoảng cách thế hệ với con cháu bận rộn, khác biệt về lối sống và công nghệ cũng tạo nên sự xa cách. Thu nhập giảm, chi phí y tế tăng khiến nhiều người tự ti, ngại tham gia xã hội. Quan niệm sai lầm "già thì buồn là bình thường" khiến khó khăn tâm lý không được phát hiện kịp thời. Trong thời đại số, việc chuyển đổi sang nền tảng trực tuyến khiến người cao tuổi cảm thấy bị bỏ lại phía sau.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn cho biết người cao tuổi thường đối mặt cùng lúc nhiều mất mát: sức khỏe suy giảm, nghỉ hưu, khó khăn tài chính, mất người thân và thu hẹp quan hệ xã hội. Ông chia sẻ: "Ngay cả người trẻ cũng gặp khó thích ứng với thay đổi xã hội. Với người cao tuổi, áp lực này còn lớn hơn nhiều."
Dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Các chuyên gia khuyến cáo gia đình cần lưu ý khi người cao tuổi có thay đổi hành vi: ít ra khỏi nhà, giảm giao tiếp, bỏ sở thích, thường ngồi một mình hoặc né tránh cuộc gọi. Về cảm xúc, cần chú ý dấu hiệu buồn bã kéo dài, dễ tủi thân, cáu gắt, nhạy cảm quá mức, cảm giác bị bỏ rơi. Người già hay phàn nàn, trách móc con cháu, ngại chia sẻ, thường nói "Tôi là gánh nặng" hoặc "Tôi không còn giá trị". Về thể chất, biểu hiện mất ngủ, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể kéo dài dù không có bệnh lý thực thể.
Theo các chuyên gia, đây có thể là dấu hiệu sớm của cô đơn kéo dài hoặc trầm cảm. Nhận biết sớm và can thiệp kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.
