Với ngành đường sắt, hành trình đổi mới hôm nay không chỉ được tạo nên từ các quyết sách quản trị và chiến lược đầu tư, mà còn khởi nguồn từ trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của đội ngũ người lao động trên khắp mọi miền đất nước. Trong khuôn khổ Triển lãm “Trí tuệ Người lao động Việt Nam” tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, vừa khai mạc tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), khu trưng bày của Công đoàn Đường sắt Việt Nam trở thành điểm nhấn ấn tượng. Gian trưng bày giới thiệu toàn diện hành trình đổi mới của ngành trong những năm gần đây, đồng thời khẳng định vai trò của tổ chức công đoàn trong việc khơi dậy tiềm năng sáng tạo, tinh thần cống hiến và ý chí vượt khó của đội ngũ đoàn viên và người lao động.
Khơi dậy nguồn lực sáng tạo
Trong suốt 145 năm hình thành và phát triển, những tuyến đường ray xuyên Việt, những cây cầu, nhà ga và đầu máy không chỉ phục vụ giao thông mà còn là chứng nhân của lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành đường sắt đứng trước yêu cầu tái định vị vai trò trong hệ thống giao thông quốc gia, từng bước chuyển mình thành không gian kinh tế, văn hóa, du lịch và trải nghiệm.
Ông Đặng Sỹ Mạnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam khẳng định: “Nền tảng kinh doanh là văn hóa, cốt lõi quản trị là tiêu chuẩn chính là định hướng xuyên suốt trong hành trình đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng bản sắc riêng của ngành đường sắt.” Ông cho biết thêm, bước chuyển mình mạnh mẽ đang cho thấy trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của người lao động với hàng nghìn sáng kiến về cải tiến thiết bị phục vụ chạy tàu, nâng cấp toa xe, sản phẩm du lịch và chuyển đổi số. Nhờ đó, môi trường đổi mới sáng tạo từng bước được hình thành và lan tỏa trong toàn hệ thống.
Hiện nay, các đoàn tàu SE19/20 và SE21/22 với hệ thống toa xe được cải tạo toàn diện đã mang đến một diện mạo mới cho vận tải hành khách Bắc-Nam. Không chỉ nâng cấp tiện nghi, các đoàn tàu còn được đổi mới về thiết kế, tăng tính thẩm mỹ, công năng sử dụng và trải nghiệm của hành khách. Bên cạnh đó, năng lực làm chủ công nghệ và khả năng sáng tạo còn được thể hiện qua các sản phẩm mới dựa vào khai thác tài nguyên văn hóa, lịch sử và cảnh quan từng địa phương.
Đoàn tàu “Hoa Phượng đỏ” trên tuyến Hà Nội-Hải Phòng là một minh chứng tiêu biểu. Không gian nội thất được thiết kế hiện đại nhưng vẫn mang hơi thở văn hóa đất Cảng, với ghế xoay 180 độ, toa VIP phong cách Đông Dương cùng nhiều chi tiết nhận diện đặc trưng, thay đổi cách tiếp cận về trải nghiệm. Tương tự, “Hành trình đêm Đà Lạt” với toa xe La Reine trên tuyến Đà Lạt-Trại Mát cho thấy khả năng kết hợp hài hòa giữa di sản kiến trúc, văn hóa địa phương và dịch vụ vận tải. Không gian các toa tàu được thiết kế tinh tế, giúp hành khách cảm nhận vẻ đẹp của thành phố ngàn hoa theo một cách riêng biệt.
Đặc biệt, phiên bản mới của đoàn tàu “Kết nối di sản miền Trung” trên tuyến Huế-Đà Nẵng là mô hình tiêu biểu. Văn hóa vùng miền được thể hiện nổi bật qua màu sắc, hoa văn, không gian và các sản phẩm dịch vụ. Theo lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, ngành đã đưa vào sử dụng hệ thống ki-ốt bán vé tự động, mở rộng nền tảng bán vé trực tuyến, kết nối với các đối tác công nghệ, ứng dụng AI Callbot và Chatbot trong chăm sóc khách hàng. Mỗi bước chuyển đổi đều đòi hỏi người lao động thay đổi tư duy, nâng cao kỹ năng và thích ứng với môi trường làm việc mới.
Trong quá trình ấy, vai trò của tổ chức công đoàn ngày càng được khẳng định. Cùng với việc chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đoàn viên, Công đoàn Đường sắt Việt Nam còn đồng hành cùng doanh nghiệp trong công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng số và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn ngành, hòa mình vào giai đoạn phát triển mới.
Từ sáng kiến đến hệ sinh thái mới
Hội tụ những sáng kiến xuất phát từ lao động sản xuất hằng ngày, ngành đường sắt đang từng bước hình thành một hệ sinh thái phát triển mới, trong đó giao thông được kết nối với văn hóa, du lịch, công nghệ, môi trường và hợp tác quốc tế. Chủ tịch Công đoàn Đường sắt Việt Nam Hà Trọng Thắng cho biết, một dấu ấn đáng kể là phong trào “Đường tàu - Đường hoa” được phát động trong tập thể cán bộ, công nhân viên của ngành. Phong trào đã triển khai tại nhiều địa phương, với các khu vực được bao phủ bởi hoa, cây cảnh và không gian cộng đồng thân thiện.
Trên hành trình đổi mới, ngành đường sắt từng bước mở rộng giá trị di sản và kết nối quốc tế từ các công trình lịch sử. Ngày 7/5/2026, tại Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, ga Đà Lạt và ga Deauville-Trouville thuộc vùng Normandie (Pháp) đã chính thức ký kết thỏa thuận kết nghĩa, mở ra cơ hội hợp tác trong bảo tồn di sản, phát triển du lịch và giao lưu văn hóa. Sản phẩm “Hành trình đỏ” cũng là một bước đi đáng chú ý trong việc kết nối các địa danh lịch sử, địa chỉ đỏ với những điểm đến giàu giá trị văn hóa trên cả nước, góp phần lan tỏa lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ giá trị lịch sử.
Tầm nhìn phát triển của ngành cũng được mở rộng qua không gian hợp tác khu vực. Việc từng bước xây dựng hệ sinh thái kết nối đường sắt Việt Nam-Trung Quốc khẳng định nỗ lực của ngành khi tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết kinh tế, du lịch và thương mại quốc tế, nhằm phát triển dịch vụ và thúc đẩy giao lưu nhân dân giữa hai quốc gia.
Song hành với mở rộng không gian phát triển là quá trình hiện đại hóa các sản phẩm vận tải. Ngày 29/5 vừa qua, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tổ chức lễ ra mắt đoàn tàu chuyên xa với toa xe chỉ huy được tích hợp hệ thống họp trực tuyến, phục vụ công tác điều hành và trao đổi công việc ngay trên hành trình, đáp ứng công nghệ hiện đại trong hoạt động quản lý và điều hành vận tải.
Ông Đặng Sỹ Mạnh cho rằng, giá trị lớn nhất của quá trình đổi mới chính là sự chuyển biến trong tư duy của đội ngũ người lao động. Muốn phát triển bền vững, bên cạnh những lợi thế truyền thống, cần dựa trên đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Mỗi bước đổi mới hôm nay là sự chuẩn bị cho tương lai, để đường sắt tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giao thông quốc gia.
Theo chia sẻ của Chủ tịch Công đoàn Đường sắt Việt Nam Hà Trọng Thắng, dù đối diện với nhiều khó khăn và thách thức, nhưng điều đáng trân trọng nhất là người lao động đường sắt luôn giữ được tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề và ý thức gìn giữ truyền thống. Đó là nền tảng để các phong trào thi đua lao động sáng tạo tiếp tục phát triển, tạo động lực cho quá trình đổi mới.
