Một cột mốc quan trọng trong công tác bảo tồn gấu tại Việt Nam vừa được ghi nhận khi ba cá thể gấu ngựa được chuyển giao thành công về Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Bạch Mã, Huế vào ngày 15/6. Hoạt động này có sự phối hợp của Tổ chức Động vật châu Á, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội, Vườn quốc gia Bạch Mã và các đơn vị liên quan.
Hơn hai thập kỷ chuyển mình vì một Việt Nam không còn gấu nuôi nhốt
Nhìn lại giai đoạn 2004-2005, khi Việt Nam bắt đầu triển khai chương trình quản lý và gắn chip định danh cho gấu nuôi nhốt, cả nước ghi nhận hơn 4.300 cá thể gấu bị nuôi tại các trang trại và hộ gia đình. Hà Nội khi đó có khoảng 800 cá thể gấu nuôi, còn Thái Nguyên có hơn 70 cá thể tại khoảng 29 cơ sở và hộ nuôi.
Sau hơn hai thập kỷ nỗ lực của các cơ quan quản lý, lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương, tổ chức bảo tồn và sự đồng thuận từ các chủ nuôi, tình hình đã thay đổi mạnh mẽ. Theo số liệu từ Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, hiện cả nước chỉ còn khoảng 140 cá thể gấu nuôi nhốt, chủ yếu là gấu ngựa.
Năm 2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cùng các tổ chức bảo tồn, trong đó có Tổ chức Động vật châu Á, tiếp tục đẩy mạnh rà soát, vận động và hỗ trợ chuyển giao các cá thể gấu còn lại. Nhiều chủ nuôi đã tự nguyện hợp tác, góp phần thúc đẩy lộ trình chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu vì mục đích thương mại.
Thái Nguyên: Về mốc 0 gấu nuôi nhốt và một cuộc chuyển giao đầy tính nhân văn
Từ 8 giờ 30 phút sáng 15/6 tại phường Tích Lương, thành phố Thái Nguyên, công tác cứu hộ cá thể gấu ngựa cuối cùng của tỉnh đã được triển khai an toàn. Cá thể gấu ngựa cái hơn 20 năm tuổi, được nuôi từ năm 2004 và trải qua hai lần gắn chip vào các năm 2005 và 2019. Qua kiểm tra lâm sàng, gấu nặng khoảng 170kg, sức khỏe tương đối ổn định.
Chị Nguyễn Thúy Hường, Kiểm lâm viên Hạt Kiểm lâm số 17 (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên), người gắn bó với công tác quản lý gấu nuôi nhốt gần 18 năm, không giấu được xúc động khi chứng kiến thời khắc này. Chị chia sẻ: “Sự đồng thuận của người dân chính là chìa khóa để Thái Nguyên chính thức không còn gấu nuôi nhốt.”
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, công tác vận động, tuyên truyền được triển khai trong thời gian dài với sự chỉ đạo sát sao. Cán bộ kiểm lâm đã nhiều lần gặp gỡ, trao đổi với hộ nuôi để phổ biến quy định pháp luật và thông tin về bảo tồn động vật hoang dã. Chủ nuôi đã tự nguyện đồng thuận chuyển giao gấu cho cơ quan chức năng.
Hà Nội - địa phương tiên phong trong công tác chuyển giao gấu
Ngay trong chiều cùng ngày, hoạt động chuyển giao gấu tự nguyện tiếp tục diễn ra tại xã Phúc Thọ, Hà Nội. Hai hộ gia đình đã hoàn tất thủ tục bàn giao 2 cá thể gấu ngựa cho nhà nước. Cá thể thứ nhất nặng khoảng 130kg được đặt tên là Rain (Mưa), cá thể thứ hai nặng khoảng 200kg được đặt tên là River (Sông).
Việc cứu hộ và vận chuyển gấu có trọng lượng lớn trong thời điểm nắng nóng cao điểm đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật và phúc lợi động vật. Hạt Kiểm lâm số 7, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với Vườn quốc gia Bạch Mã và Tổ chức Động vật châu Á xây dựng phương án chi tiết.
Hà Nội hiện là địa phương có số lượng gấu nuôi nhốt nhiều nhất cả nước, nhưng cũng đạt nhiều kết quả nổi bật trong công tác vận động chuyển giao. Trong 7 năm qua, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp chuyển giao thành công 41 cá thể gấu từ các hộ nuôi về hai Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam. Tính cả River và Rain, đã có 10 cá thể gấu được chuyển về Bạch Mã, chiếm hơn một phần ba tổng số 29 gấu cứu hộ tại đây.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á, khẳng định: “Đối với tôi, Rain, River và Ocean không chỉ là ba cá thể gấu vừa được cứu hộ, mà còn đánh dấu cột mốc 300 cá thể gấu được Tổ chức Động vật châu Á cứu hộ tại Việt Nam – một hành trình mà chúng tôi đã may mắn được đồng hành cùng các cơ quan chức năng, đối tác và cộng đồng suốt nhiều năm qua.”
Bà cũng bày tỏ xúc động khi chứng kiến những thay đổi tích cực: Thái Nguyên không còn gấu nuôi nhốt, Hà Nội tiếp tục dẫn đầu trong vận động chuyển giao. “Chính sự hợp tác và cam kết của các bên đã giúp ngày càng nhiều cá thể gấu có cơ hội được sống trong môi trường an toàn hơn, được chăm sóc tốt hơn và có một tương lai xứng đáng hơn”, Tiến sĩ Jill Robinson MBE nhận định.
