Năm 1997, hai nhà nghiên cứu Drew Dawson và Kathryn Reid công bố một phát hiện quan trọng: Sau khi thức liên tục 17 giờ, khả năng phản ứng của con người suy giảm tương đương với mức cồn trong máu 0,05%, ngưỡng bị cấm lái xe ở nhiều quốc gia. Não bộ nhầm lẫn giữa mệt và say khi lái xe, khiến việc lái xe khi mệt mỏi trở nên nguy hiểm không kém lái xe sau khi uống rượu.
Nguy cơ tử vong từ lái xe khi buồn ngủ
Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Hoa Kỳ (NHTSA) xếp lái xe khi mệt mỏi vào cùng nhóm nguy hiểm với lái xe sau khi uống rượu. Theo NHTSA, năm 2023 ghi nhận 633 ca tử vong được xác nhận liên quan đến lái xe khi buồn ngủ. Con số này cho thấy mối nguy hiểm tiềm tàng đối với bất kỳ ai tham gia giao thông.
Tác động của ngồi lâu lên cơ thể
Một nghiên cứu trên 264 lái xe chuyên nghiệp tại Ấn Độ cho thấy ngồi lâu, tư thế xấu và rung lắc liên tục từ xe gây ra các rối loạn cơ xương khớp, ảnh hưởng phổ biến nhất ở vai, tay, lưng và cổ. Một khảo sát khác trên dân văn phòng cũng cho kết quả tương tự, hơn một nửa người tham gia báo cáo từng bị đau cổ hoặc đau lưng trong vòng 12 tháng.
Cột sống chịu áp lực lớn hơn nhiều so với tưởng tượng. Ngồi làm tăng áp lực lên đĩa đệm từ 40 đến 90% so với khi đứng. Cụ thể, nếu ngồi thẳng không tựa lưng, áp lực đĩa đệm vùng thắt lưng là 140% so với đứng. Nếu ngồi cong người về trước, như nhiều người vẫn làm khi mệt hoặc cúi nhìn điện thoại lúc dừng đèn đỏ, áp lực này lên tới 190%.
Đường ruột cũng bị ảnh hưởng. Ngồi cong lưng quá lâu làm thay đổi sự thẳng hàng tự nhiên của cột sống, khiến việc tiêu hoá và đi vệ sinh khó khăn hơn so với khi ngồi đúng tư thế.
Công nghệ xe và giải pháp cá nhân
Những dòng xe cao cấp giải quyết vấn đề này bằng phần cứng. Ghế chỉnh được nhiều hướng, có dòng lên tới hơn 20 hướng, cho phép tùy biến chính xác theo từng dáng người. Land Rover Defender phát triển công nghệ ghế Morphable Seat, dùng các cơ cấu chuyển động nhỏ gắn trong lớp đệm, liên tục vi chỉnh hình dạng ghế, tạo cảm giác như đang vận động nhẹ. Công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, nhưng cho thấy ngồi lâu trong xe là vấn đề đủ lớn để hãng xe đầu tư nghiên cứu riêng.
Đối với xe không có các công nghệ trên, vẫn có giải pháp đơn giản. Một tấm đệm lưng bằng memory foam, có dây đai cố định, giá vài trăm nghìn đồng, đã đủ để giảm áp lực lên cột sống đáng kể. Đệm ngồi khoét lỗ hình chữ U giúp giảm áp lực lên xương cụt. Ngoài ra, có loại đệm massage cắm cổng 12V, không cần xe có sẵn tính năng gì.
Khuyến nghị nghỉ ngơi khi lái xe đường dài
Với những chuyến đi dài, khuyến nghị phổ biến là nghỉ 15 đến 20 phút sau mỗi 2 giờ lái liên tục, và nghỉ dài hơn, khoảng 30 đến 60 phút, sau mỗi 4 đến 6 giờ. Ra khỏi xe, đi vài bước, vươn vai để máu lưu thông và cột sống được nghỉ ngơi.
Cơ thể không phân biệt rõ giữa mệt và say, và đó là lý do lái xe khi buồn ngủ nguy hiểm hơn nhiều người nghĩ. Ngồi lâu không chỉ làm mỏi lưng, mà còn ảnh hưởng tới cổ, vai, cột sống và hệ tiêu hoá. Dù xe có công nghệ gì, một lần dừng nghỉ đúng lúc vẫn là thứ không công nghệ nào thay thế được.
