Ngày 23/4, tại Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu và Hành động vì sự phát triển hòa nhập (IDEA) đã tổ chức tọa đàm với chủ đề “Việc làm với người khuyết tật - Bình đẳng và cùng phát triển”. Sự kiện nhằm thảo luận về thực trạng và giải pháp thúc đẩy việc làm cho người khuyết tật tại Việt Nam.
Thực trạng đáng báo động về tỷ lệ tham gia lao động
Phát biểu tại tọa đàm, bà Nguyễn Hồng Oanh, Giám đốc Trung tâm IDEA, cho biết tỷ lệ tham gia lao động của người khuyết tật chỉ đạt 31,7%, chưa bằng một nửa so với nhóm không khuyết tật (82,4%). Đặc biệt, hơn 90% người khuyết tật vẫn đang đứng ngoài khu vực kinh tế chính quy. Qua gần 20 năm hoạt động, IDEA nhận thấy người khuyết tật phải tự xoay xở với các công việc tự do bấp bênh, dù họ hoàn toàn có năng lực làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp hay công sở.
Rào cản lớn nhất là tư duy và định kiến
Bà Oanh nhấn mạnh, rào cản lớn nhất không chỉ là hạ tầng, di chuyển hay kỳ thị xã hội, mà còn nằm ở tư duy. Nhiều doanh nghiệp tiên phong đã vượt qua định kiến, nhìn nhận người khuyết tật qua năng lực thực chất. Với hỗ trợ phù hợp, họ trở thành những nhân sự tận tâm, kỷ luật và đóng góp tích cực cho doanh nghiệp. Bà Oanh khẳng định tinh thần “Trao cần câu thay vì cho con cá”: việc làm phù hợp giúp người khuyết tật khẳng định vị thế trong gia đình và cộng đồng.
Chính sách hỗ trợ từ nhà nước
Bà Đinh Thị Thụy, Trưởng phòng Người khuyết tật (Cục Bảo trợ xã hội - Bộ Y tế), thông tin Việt Nam có hơn 7 triệu người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên, chiếm 7,06% dân số. Việc tạo việc làm là lĩnh vực quan trọng trong Công ước của Liên hợp quốc về người khuyết tật (CRPD), được Việt Nam phê chuẩn năm 2014. Hiện Bộ Y tế đang trình Chính phủ Kế hoạch triển khai Khuyến nghị của Liên hợp quốc, dự kiến phê duyệt trong quý II năm nay. Công tác sơ kết Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030 cũng đang được tiến hành, cùng với tổng kết Chỉ thị 39-CT/TW để xây dựng chỉ thị mới.
Kỳ vọng từ cộng đồng người khuyết tật
Phó Chủ tịch Hội Thanh niên khuyết tật Việt Nam Phạm Quang Khoát nêu ba kỳ vọng: Thứ nhất, doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức, nhìn vào năng lực thay vì hạn chế. Định kiến là rào cản lớn nhất. Thứ hai, xây dựng môi trường làm việc tiếp cận, chỉ cần thay đổi nhỏ cũng giúp người khuyết tật làm việc tốt hơn. Thứ ba, sự đồng hành lâu dài và việc làm bền vững. Hiện nay, đào tạo nghề cho người khuyết tật còn hạn chế: chưa định hướng hiệu quả, “có gì học nấy”, thời gian ngắn, nội dung đơn giản, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường. Cần chú trọng kỹ năng công nghệ thông tin, marketing số, làm việc trực tuyến trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.
Bà Nguyễn Hoàng Oanh kêu gọi doanh nghiệp thay đổi “lăng kính”, nhìn vào năng lực thực tế. Môi trường hòa nhập là thước đo sự chuyên nghiệp và nhân văn. Với người khuyết tật, công nghệ là cầu nối xóa nhòa khoảng cách; họ cần chủ động rèn luyện, bước ra khỏi vùng an toàn để làm chủ cuộc sống.
Việt Nam đã ký CRPD từ năm 2007, ban hành Luật Người khuyết tật năm 2010, chuyển từ cách tiếp cận từ thiện sang dựa trên quyền con người. Quốc hội phê chuẩn CRPD vào tháng 10/2014, thể hiện trách nhiệm bảo đảm quyền của người khuyết tật.
