Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), mặc dù mức phí đóng bảo hiểm nhân thọ trung bình hiện nay chỉ khoảng 1,8 triệu đồng mỗi tháng (tương đương 22 triệu đồng mỗi năm), nhưng phần lớn người dân vẫn duy trì tư duy tài chính mang tính “phòng vệ”. Khi có biến cố xảy ra, giải pháp đầu tiên họ nghĩ tới là sử dụng tiền tiết kiệm (chiếm 67%), cắt giảm chi tiêu (53%) hoặc tìm thêm nguồn thu nhập (39%). Điều này cho thấy bảo hiểm nhân thọ chưa thực sự trở thành công cụ quản lý rủi ro chủ động trong chiến lược tài chính cá nhân của người Việt.
Rào cản trong việc duy trì hợp đồng bảo hiểm nhân thọ
Nghiên cứu của IAV chỉ ra rằng, mặc dù mức phí 1,8 triệu đồng/tháng được đánh giá là áp lực tài chính đối với nhiều người, nhưng đây vẫn là nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong việc duy trì hợp đồng dài hạn. Thu nhập biến động và sự thiếu hiểu biết về giá trị thực nhận so với kỳ vọng cũng góp phần làm tăng tỷ lệ hủy hợp đồng.
Một số rào cản khác ảnh hưởng tới quyết định mua bảo hiểm nhân thọ của người dân bao gồm: thời gian đóng phí kéo dài, ưu tiên các kênh tiết kiệm hoặc đầu tư khác, khó khăn tài chính, hoặc chưa thấy nhu cầu cấp thiết. Đặc biệt, đối với nhóm tuổi từ 22 đến 29, thiếu tư vấn phù hợp là trở ngại lớn nhất.
Động lực mua bảo hiểm nhân thọ
IAV cũng chỉ ra rằng động lực mua bảo hiểm nhân thọ chủ yếu đến từ nhu cầu bảo vệ trước rủi ro, chi trả chi phí y tế và tiết kiệm an toàn. Trong khi đó, yếu tố đầu tư ít được coi trọng hơn. Kết quả nghiên cứu của IFM Research cho thấy, có đến 89% người được khảo sát đánh giá bảo hiểm nhân thọ là thiết yếu trong cuộc sống. Tỷ lệ này đạt 91% ở nhóm đang sở hữu hợp đồng, 86% ở nhóm chưa sở hữu và 91% ở nhóm từng sở hữu.
Đây là một tín hiệu tích cực, khẳng định bảo hiểm nhân thọ đã và đang được nhận diện rộng rãi như một giải pháp quan trọng trong đời sống tài chính. Tuy nhiên, những lý do chính khiến bảo hiểm nhân thọ được xem là cần thiết đều gắn với các nhu cầu căn bản của gia đình: 57% người khảo sát cho rằng bảo hiểm nhân thọ giúp bảo vệ trước rủi ro bệnh tật, tai nạn, tử vong; 45% nhấn mạnh vai trò ổn định tài chính cho gia đình.
Hành vi tài chính thay đổi theo độ tuổi
Nghiên cứu cũng cho thấy hành vi tài chính của người Việt thay đổi theo từng giai đoạn cuộc sống. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản, ổn định chi tiêu và hỗ trợ cha mẹ. Nhóm từ 30 đến 40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn. Trong khi đó, nhóm trên 40 tuổi chú trọng tiết kiệm hưu trí. Dù có sự khác biệt về độ tuổi, tư duy tài chính “phòng vệ” vẫn chiếm ưu thế, với ưu tiên hàng đầu là lập quỹ dự phòng và bảo đảm an toàn cho gia đình, còn đầu tư chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Khảo sát ghi nhận 83% người tham gia đã có kế hoạch tài chính, trong đó 46% đặt cả mục tiêu ngắn và dài hạn. Tuy nhiên, phần lớn mới hình thành thói quen này sau dịch COVID-19 và chưa thường xuyên rà soát, điều chỉnh. Người trên 30 tuổi và nhóm có con có xu hướng lập kế hoạch tài chính sớm hơn và điều chỉnh thường xuyên hơn, cho thấy mức độ chủ động và kỷ luật tài chính cao hơn.
Khác biệt giữa các khu vực
Xét theo khu vực, người dân tại các đô thị lớn có xu hướng lập kế hoạch tài chính nhiều hơn. Đáng chú ý, người dân miền Nam thiên về hoạch định dài hạn và tích lũy sớm, trong khi người dân miền Bắc ưu tiên kế hoạch ngắn hạn và kiểm soát dòng tiền hằng ngày. Ngược lại, khu vực nông thôn miền Trung ghi nhận tỷ lệ chưa có kế hoạch tài chính cao nhất.
Tiềm năng thị trường và nhu cầu bảo vệ tài chính
Nghiên cứu của IFM Research cho thấy 80% người chưa sở hữu bảo hiểm nhân thọ cho biết có ý định tham gia trong vòng 12 tháng tới. Điều này cho thấy dư địa thị trường vẫn còn lớn, đồng thời phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của người dân: thay vì mua theo cảm tính, họ đang chủ động tìm hiểu, so sánh và cân nhắc kỹ hơn trước các quyết định tài chính dài hạn.
Trong bối cảnh rủi ro ngày càng hiện hữu, nhu cầu bảo vệ tài chính cũng trở nên rõ nét hơn. Thống kê của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 1,1 triệu ca tai nạn thương tích phải khám, điều trị và hơn 30.000 ca tử vong. Tai nạn giao thông, đuối nước và tai nạn lao động tiếp tục là những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Theo IFM Research, điều quan trọng là chuyển hóa nỗi lo thành hành động, coi bảo hiểm nhân thọ như một công cụ tài chính giúp bảo vệ thu nhập, chi phí y tế và duy trì ổn định cuộc sống khi biến cố xảy ra.
Nghiên cứu do Công ty Nghiên cứu thị trường IFM Research thực hiện với 1.265 người tham gia khảo sát trên toàn quốc, bao gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ, tại cả khu vực thành thị và nông thôn.
