Nghệ An: Tái định cư sau thiên tai đạt tiến độ, nhiều hộ dân vẫn loay hoay tìm đất
Công tác tái định cư cho người dân vùng thiên tai tại tỉnh Nghệ An đang được triển khai khẩn trương với những kết quả ban đầu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn còn đó không ít khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ kịp thời để đảm bảo cuộc sống ổn định cho bà con.
Những nỗ lực tái thiết tại các địa phương
Tại xã Mỹ Lý, sau gần chín tháng kể từ khi trận lũ quét khủng khiếp xảy ra, chính quyền địa phương và người dân đang nỗ lực không ngừng để tái thiết cuộc sống. Ngoài hai dự án bố trí dân cư tập trung được xây dựng khẩn cấp ở các bản Xiềng Tắm và Xằng Trên nhằm tái định cư cho 180 hộ, địa bàn xã còn có thêm 103 hộ dân thực hiện tái định cư xen ghép. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỹ Lý, ông Lương Văn Bảy, cho biết hạng mục san nền tại hai khu tái định cư tập trung này cơ bản đã hoàn thành. Hiện nay, xã đang tích cực triển khai các thủ tục cần thiết để lắp đặt hệ thống điện, nước sinh hoạt, với mục tiêu bàn giao mặt bằng cho người dân kịp thời xây dựng nhà ở trước khi mùa mưa bão ập đến.
Trong số 103 hộ dân tái định cư xen ghép, có 48 hộ đã may mắn xây dựng được nhà trên khu đất mới. Tuy nhiên, số còn lại đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Giá vật liệu xây dựng và chi phí vận chuyển vốn đã cao hơn rất nhiều so với các xã phía ngoài, nay lại tiếp tục tăng mạnh. Điều này càng trở nên khó khăn hơn khi nhiều hộ dân đang rơi vào cảnh "tay trắng" do mọi tài sản, vốn liếng tích góp lâu nay đã bị lũ cuốn trôi sạch sẽ. Chưa có nơi ở mới ổn định, hàng chục hộ dân nơi đây vẫn phải tạm trú trong các căn lều dựng tạm bợ, thiếu thốn đủ điều.
Còn tại bản Cửa Rào 2, xã Tương Dương, ngoài các hộ có nhà bị lũ cuốn trôi đã được Bộ Công an hỗ trợ xây dựng nhà ở, vẫn còn bốn hộ khác thực hiện tái định cư xen ghép đang phải vay mượn, tận dụng mọi thứ có thể để dựng lại nhà trên khu đất mới. Ông Nguyễn Hữu Trung, Trưởng bản Cửa Rào 2, chia sẻ rằng các hộ dân đang mong chờ nhận được tiền hỗ trợ bố trí tái định cư theo Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 7/6/2024 và tiền hỗ trợ khôi phục sản xuất nông nghiệp do thiên tai, dịch bệnh theo Nghị quyết số 16/2025/NQ-HĐND ngày 5/9/2025 của Hội đồng nhân dân tỉnh. Ông Trung cũng kiến nghị cơ quan chức năng sớm xem xét, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân, bao gồm cả các gia đình được hỗ trợ nhà lắp ghép. Việc này sẽ giúp các hộ dân có thể vay vốn ngân hàng để tái đầu tư sản xuất, tạo điều kiện vực dậy kinh tế gia đình sau thiên tai.
Tiến độ khả quan tại các khu tái định cư khẩn cấp
Trong 5 khu tái định cư được xây dựng khẩn cấp nhằm giúp người dân bị ảnh hưởng bởi các cơn bão số 3, số 5, số 10 và mưa lũ năm 2025 (theo Quyết định số 4121/QĐ-UBND ngày 17/12/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An), công trình khu tái định cư tập trung cho 16 hộ dân bản Phá Mựt, xã Nhôn Mai được xây dựng ở bản Na Hỷ đang đạt tiến độ nhanh nhất. Trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện có hơn 1.000 hộ dân cần được di dời khỏi những nơi sạt lở nguy hiểm, đe dọa tính mạng.
Ngày 10/4 vừa qua, chính quyền địa phương đã tổ chức bốc thăm, bàn giao mặt bằng các lô đất ở và hỗ trợ các hộ dân vận chuyển vật liệu xây dựng, đồ dùng thiết yếu. Dưới cái nắng chói chang chớm vào hè, anh Xồng Bá Tủa cùng nhiều hộ dân khác tích cực vận chuyển vật liệu từ bản Phá Mựt lên khu tái định cư mới. Đặt tấm ván gỗ nặng trịch trên vai xuống, giơ ống tay áo quệt ngang trán lau mồ hôi đang chảy ròng ròng, anh Tủa vui mừng chia sẻ rằng gia đình anh đã chuẩn bị đầy đủ vật liệu. Với số tiền tích lũy, cùng sự vay mượn từ anh em họ hàng và được các nhà hảo tâm, đoàn thiện nguyện hỗ trợ, ngôi nhà mới của gia đình anh sẽ được dựng xong trong vòng chục ngày tới.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nhôn Mai, ông Lê Hồng Thái, cho biết xã có 73 hộ trong tổng số 95 hộ dân tái định cư xen ghép đã chuyển đến nơi ở mới, 22 hộ còn lại đang tích cực xây dựng nhà mới. Công tác di dời các hộ dân vùng thiên tai nguy hiểm đến nơi ở mới được địa phương xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, ưu tiên hàng đầu, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Xã đã phối hợp chặt chẽ với Ban quản lý rừng phòng hộ Tương Dương và đơn vị kiểm lâm để hỗ trợ các hộ dân tìm kiếm vị trí đất tái định cư phù hợp, đảm bảo không vi phạm đến đất rừng.
Tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ
Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, cả 5 khu tái định cư khẩn cấp tại địa bàn các xã Mỹ Lý, Nhôn Mai và Mường Típ đều đã được tổ chức khởi công. Các chủ đầu tư đang đẩy nhanh tiến độ thi công theo dự án được phê duyệt, phấn đấu hoàn thành dự án và bàn giao cho các hộ dân trước ngày 30/5/2026.
Liên quan đến việc hỗ trợ tài chính, sau khi Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 7/6/2024 của Hội đồng nhân dân tỉnh về quy định chính sách hỗ trợ thực hiện Chương trình bố trí ổn định dân cư trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2024-2030 được ban hành, trên địa bàn tỉnh đã có tổng số 1.023 hộ gia đình, cá nhân được phê duyệt hỗ trợ. Trong số này, 536 hộ dân được bố trí ổn định theo hình thức xen ghép ra khỏi vùng thiên tai, với mức hỗ trợ 250 triệu đồng/hộ.
Đối với việc chi trả tiền hỗ trợ năm 2025, ngày 26/6/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành quyết định về phân bổ giao bổ sung dự toán chi ngân sách nhà nước, với tổng kinh phí thực hiện lên đến 35,8 tỷ đồng để hỗ trợ các địa phương thực hiện các chính sách hỗ trợ theo nghị quyết này. Đến thời điểm hiện tại, đã có 303 hộ được nhận hỗ trợ, với số tiền hơn 23,88 tỷ đồng; trong đó, bố trí dân cư xen ghép đã hoàn thành chi trả cho 56/56 hộ, tổng kinh phí 14 tỷ đồng.
Về phương án bố trí ổn định dân cư xen ghép vùng thiên tai sau bão và mưa lũ năm 2025, ngày 2/4 vừa qua, Ủy ban nhân dân tỉnh đã quyết định phân bổ và giao bổ sung dự toán chi ngân sách nhà nước năm 2026, hỗ trợ bố trí ổn định dân cư xen ghép cho 480 hộ gia đình, cá nhân ở 21 xã với tổng kinh phí thực hiện lên đến 143,4 tỷ đồng. Các xã đang hoàn tất thủ tục, quy trình bố trí ổn định dân cư để chi trả chế độ chính sách cho các hộ dân kịp thời.
Những khó khăn còn tồn tại
Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, chia sẻ rằng vẫn còn không ít khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện. Điển hình là sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hầu hết cán bộ cấp xã quản lý về chương trình bố trí dân cư là người mới, chưa được đào tạo, tập huấn đầy đủ và thiếu kinh nghiệm làm công tác bố trí ổn định dân cư. Điều này dẫn đến việc triển khai công việc còn nhiều lúng túng, chậm trễ.
Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 7/6/2024 quy định nguyên tắc và điều kiện hỗ trợ: “Hộ gia đình, cá nhân phải tự tìm kiếm đất ở để tái định cư nơi ở mới, đồng thời phải bảo đảm theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt và đã thực hiện đúng quy định về quản lý đất đai theo Luật Đất đai hiện hành”. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều hộ dân có nhu cầu tham gia phương án bố trí ổn định dân cư xen ghép lại gặp khó khăn trong việc tự tìm đất tại nơi ở mới. Sự thiếu hụt đất phù hợp cùng với thủ tục pháp lý phức tạp đang trở thành rào cản lớn, khiến tiến độ tái định cư bị ảnh hưởng không nhỏ.
Nhìn chung, công tác tái định cư sau thiên tai tại Nghệ An đang được triển khai với nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả ban đầu đáng khích lệ. Tuy nhiên, để đảm bảo cuộc sống ổn định lâu dài cho người dân, chính quyền địa phương cần tiếp tục tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là trong việc hỗ trợ tìm kiếm đất ở và đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự hỗ trợ kịp thời từ cộng đồng sẽ là yếu tố then chốt giúp người dân vùng thiên tai sớm ổn định cuộc sống, vực dậy kinh tế sau những mất mát nặng nề.
