Trong phiên thảo luận về kinh tế - xã hội tại hội trường Quốc hội diễn ra vào ngày 21/4, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (đoàn Cà Mau) đã đưa ra những cảnh báo sâu sắc về tình trạng già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng tại Việt Nam, đồng thời tỷ suất sinh lại giảm xuống mức thấp đáng báo động. Bà nhấn mạnh rằng đây không chỉ là vấn đề nhân khẩu học đơn thuần, mà còn tác động sâu rộng đến nền kinh tế và xã hội trong dài hạn, đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời từ các cấp chính quyền.
Xu hướng giảm sinh nhanh và những hệ lụy tiềm ẩn
Theo số liệu thống kê được đại biểu Linh dẫn ra, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam hiện nay chỉ đạt khoảng 1,91 con trên mỗi phụ nữ, con số này thấp hơn đáng kể so với mức sinh thay thế cần thiết là 2,1 con. Xu hướng này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ lại, và số trẻ em được sinh ra không đủ để duy trì một quy mô dân số ổn định trong tương lai.
Nếu như vào năm 2022, mức sinh của nước ta vẫn còn duy trì quanh ngưỡng thay thế, thì đến năm 2023, con số này đã giảm xuống còn khoảng 1,96 con/phụ nữ, và năm 2024 tiếp tục giảm thêm, chỉ còn 1,91 con/phụ nữ. Điều này cho thấy một xu hướng giảm sinh nhanh chóng trở lại trong hai năm gần đây, đặc biệt là tại các khu vực đô thị phát triển, nơi áp lực cuộc sống và chi phí nuôi dạy con cái ngày càng gia tăng.
Chuyển dịch từ "dân số vàng" sang "dân số già"
Cùng với đó, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh bày tỏ mối lo ngại sâu sắc về sự chuyển dịch nhanh chóng của Việt Nam từ giai đoạn "dân số vàng" sang "dân số già". Tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên trong xã hội đang có xu hướng tăng lên, trong khi lực lượng lao động trẻ, năng động lại có dấu hiệu giảm sút. Sự mất cân bằng này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế, mà còn đặt ra những thách thức lớn về an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi trong thời gian tới.
Đề xuất chính sách khuyến sinh toàn diện và bền vững
Để khắc phục tình trạng mức sinh thấp và những hệ lụy đi kèm, đại biểu Linh đã đề xuất một loạt các giải pháp chính sách mang tính toàn diện và dài hạn. Trọng tâm là việc chuyển đổi mạnh mẽ từ chính sách "kế hoạch hóa gia đình" sang hướng tiếp cận "duy trì mức sinh thay thế bền vững", nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định của dân số.
Phân vùng chính sách và khuyến khích sinh con: Bà kiến nghị cần có sự phân vùng chính sách rõ ràng, ưu tiên áp dụng các biện pháp hỗ trợ tại những địa phương có mức sinh thấp, các đô thị lớn và khu công nghiệp. Đồng thời, cần khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, coi đây không chỉ là quyết định cá nhân mà còn là trách nhiệm xã hội gắn liền với sự phát triển bền vững của đất nước.
Hỗ trợ tài chính và phúc lợi xã hội: Nhà nước cần xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực, dài hạn dành cho các gia đình sinh và nuôi con nhỏ. Cụ thể, có thể bao gồm hỗ trợ chi phí sinh con, chăm sóc trẻ em; mở rộng chính sách miễn, giảm chi phí y tế cho trẻ em; và áp dụng các chính sách thuế ưu đãi đối với các hộ gia đình đang nuôi con nhỏ.
Phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em: Đầu tư phát triển một hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em đồng bộ, chất lượng cao và phù hợp với nhu cầu thực tiễn là yếu tố then chốt. Cần mở rộng mạng lưới nhà trẻ, trường mầm non, đặc biệt là tại các khu vực đô thị và khu công nghiệp; đồng thời phát triển các dịch vụ trông giữ trẻ ngoài giờ linh hoạt, giúp giảm bớt gánh nặng cho các bậc phụ huynh.
Hỗ trợ nhà ở và việc làm: Song song với đó, cần có các chính sách hỗ trợ về nhà ở, việc làm và nâng cao thu nhập cho các cặp vợ chồng trẻ, tạo điều kiện thuận lợi để họ có thể yên tâm sinh con và nuôi dạy con cái trong một môi trường ổn định.
Vai trò của truyền thông và điều chỉnh pháp luật
Đại biểu Linh đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của truyền thông trong việc thay đổi nhận thức xã hội về hôn nhân và sinh con. Cần khuyến khích kết hôn và sinh con đúng độ tuổi, hạn chế xu hướng trì hoãn trong giới trẻ, đồng thời tôn trọng quyền lựa chọn sinh con nhưng phải tạo mọi điều kiện để người dân muốn sinh và có thể sinh.
Về dài hạn, bà đề nghị Quốc hội cần tiến hành rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến dân số, lao động, an sinh xã hội và bình đẳng giới theo hướng đồng bộ và hiệu quả hơn. Nhà nước phải có những quyết sách kịp thời và mạnh mẽ để tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc sinh và nuôi dạy con cái.
Đáng chú ý, Luật Dân số sửa đổi dự kiến ban hành vào năm 2025 đã bổ sung nhiều chính sách khuyến sinh quan trọng, như hỗ trợ tài chính, ưu đãi vay vốn và mua nhà ở xã hội, miễn một số chi phí khám sàng lọc, và xử phạt các hành vi tiết lộ giới tính thai nhi nhằm hạn chế tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Những bước đi này được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy mức sinh ổn định và bền vững trong tương lai.
