Bảo vệ người cao tuổi trước bẫy lừa đảo: Bài học rút ra từ sự cay đắng
CTV. Thứ ba, 16/06/2026 - 08:11 (Dân trí) - Khi được gia đình thấu hiểu, nơi cư trú bảo vệ và xã hội dựng rào cản vững chãi, chắc chắn người cao tuổi sẽ được bình an hưởng thụ cuộc sống xế chiều theo đúng nghĩa.
Khi sự tinh vi của tội phạm lừa đảo đã đạt đến mức thao túng tâm lý và sử dụng công nghệ, một lời nhắc nhở "hãy cẩn thận" từ con cái trở nên yếu ớt. Để bảo vệ những người cao tuổi, đối tượng vốn hạn chế về sức khỏe, sự minh mẫn, hạn chế trong công nghệ thông tin… chúng ta không thể chỉ trông chờ vào sự tự vệ đơn lẻ hay “sức đề kháng” của mỗi cá nhân. “Bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ bị lừa đảo” phải thực sự là cuộc chiến đồng bộ với những phòng tuyến vững chắc được dựng lên từ tình yêu thương của gia đình, sự tuyên truyền nhắc nhở, hướng dẫn, can thiệp thường xuyên, kịp thời ngay từ địa bàn sinh sống và những “pháo đài” vững chãi được lập nên bởi sự vào cuộc trách nhiệm của toàn xã hội. Xin được nêu một số giải pháp cụ thể, xuất phát từ những trải nghiệm cá nhân của người viết bài này.
Kỳ 1: Khi sự bận rộn của con cái vô tình mở cửa cho kẻ lừa đảo vào nhà
Kỳ 2: Những phòng tuyến vững chắc để bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ bị lừa đảo
Để giáo dục một đứa trẻ, rất cần sự kết hợp giữa Gia đình - Nhà trường - Xã hội, thì với người cao tuổi, họ cũng cần được bảo vệ bởi một phòng tuyến vững chắc trong mối liên hệ chặt chẽ giữa Gia đình - Nơi cư trú - Xã hội.
Trước hết, gia đình phải là phòng tuyến đầu tiên và quan trọng nhất. Muốn bảo vệ cha mẹ trước những "kẻ hiếu thảo giả tạo" ngoài xã hội, phận làm con, cháu trong nhà phải chủ động lấp đầy khoảng trống cô đơn của người già bằng sự thấu hiểu và quan tâm thiết thực.
Con cái cần dành thời gian bên cha mẹ (Ảnh minh họa: Mạnh Quân).
Tôi đã chiêm nghiêm sâu sắc và rút ra bài học cay đắng từ chính câu chuyện của mình. Đó là không thể tin tưởng hay phó thác việc chăm sóc sức khỏe của cha mẹ cho các "chuyên gia tự phong" ở những nơi gọi là “mái nhà yêu thương”, “ngôi nhà chung” nhưng thực chất là những cái “tổ tò vò” để phân phối và bán các sản phẩm trục lợi với những kẻ được đào tạo chuyên nghiệp bằng các kịch bản và kỹ năng điêu luyện.
Con cái cần dành thời gian bên cha mẹ, chủ động có kế hoạch đưa cha mẹ đi khám sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế để được các bác sỹ tư vấn, cho phác đồ điều trị, mua thuốc theo đơn. Đồng thời, quan tâm chăm lo bổ sung dinh dưỡng hợp lý, hướng dẫn người cao tuổi vận động hợp lý, tạo thói quen tốt và lối sống lành mạnh để chủ động chăm sóc sức khỏe bản thân.
Cần đưa người cao tuổi đến các môi trường văn minh, lành mạnh để họ được giao lưu, trò chuyện với những người tích cực, không còn tâm lý "tự tìm cách chữa bệnh" rồi sập bẫy bọn lừa đảo.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh sự cần thiết phải có giải pháp "chống cô đơn" cho người cao tuổi, mô hình dưỡng lão bán trú "sáng đi, chiều về" cần trở thành trụ cột an sinh mới trong bối cảnh già hóa dân số và gia đình bận rộn. Quan trọng hơn cả, giải pháp này sẽ góp phần kéo dài tuổi thọ, nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.
Cùng với đó, mỗi gia đình cũng rất cần có giải pháp để quản lý tài sản một cách an toàn. Đặc biệt, đối với các khoản tiền tích lũy lớn, các tài sản có giá trị, con cái nên chủ động bàn bạc với cha mẹ để có hình thức quản lý đồng sở hữu. Điều này tạo ra thêm một lớp bảo vệ an toàn, ngăn chặn việc các cụ bị thao túng tâm lý rồi âm thầm rút sạch tiền đi đầu tư hoặc bán hay thế chấp tài sản mà con cái không hề hay biết.
Do đặc thù công việc của đại bộ phận công chức, viên chức và người trẻ hiện nay rất bận rộn, không thể hằng ngày ở bên cha mẹ, chính vì vậy, phòng tuyến vững chắc thứ hai chính là nơi cư trú.
Thực tế cho thấy, đã có rất nhiều trường hợp các tổ chức/công ty đa cấp lừa đảo thường lợi dụng danh nghĩa "tri ân" để mượn nhà văn hóa/nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc chính các nhà dân để thực hiện hành vi lừa đảo người cao tuổi.
Các hình thức thường gặp rất đa dạng: Chụp/in/phóng các bức ảnh để tri ân cựu chiến binh, thanh niên xung phong, kỷ niệm đám cưới vàng… với nội dung cắt ghép hời hợt nhưng giá tiền lại đắt gấp nhiều lần bình thường; tặng quà tri ân bằng hàng hóa rẻ tiền, thẻ khách hàng, thẻ VIP… sau đó dẫn dụ người cao tuổi mua hàng giá cao, chất lượng kém; hoặc tinh vi hơn là tổ chức các sự kiện, hội nghị khách hàng ở các khách sạn, nhà hàng hoành tráng để mồi chài, lôi kéo, chốt các hợp đồng đầu tư ma…
Nguy hiểm và khủng khiếp hơn cả là các hình thức và thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng với kịch bản hết sức tinh vi, thay đổi liên tục, được các đối tượng “cá nhân hóa” đối với từng người, từng hoàn cảnh. Trong khi đó, nhu cầu tiếp xúc với mạng xã hội của người cao tuổi hiện nay rất lớn. Ngay như bà cụ 82 tuổi là mẹ tôi mà tay trái một điện thoại, tay phải một điện thoại, trước mặt một Ipad, chỉ trừ lúc ngủ là không vào mạng.
Khi vòi bạch tuộc của các đối tượng lừa đảo vươn tới địa bàn dân cư, hệ thống chính trị tại cơ sở phải đóng vai trò là “người gác cổng” cho cuộc sống bình yên của người dân, với các giải pháp vừa mang tính trước mắt, vừa mang tính lâu dài, phòng phải luôn đi đôi với chống.
Trước hết, cần quan tâm đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt Chi bộ Đảng và các đoàn thể (như Hội người cao tuổi, Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên…) tại địa bàn dân cư theo hướng tăng nội dung sinh hoạt chuyên đề. Các kỳ sinh hoạt này cần thường xuyên cung cấp thông tin, hướng dẫn, cảnh báo nhiều hơn nữa về thực trạng lừa đảo công nghệ cao, đa cấp biến tướng (nêu đích danh các hành vi, thủ đoạn, cách phòng tránh để không bị rơi vào bẫy lừa, cách quản lý tài sản, tiền bạc…). Hội người cao tuổi cần đổi mới hơn nữa phương thức hoạt động để bảo vệ quyền, lợi chính đáng của hội viên.
Cấp ủy, chi bộ nơi cư trú cần giao nhiệm vụ cho các đảng viên phụ trách cụm dân cư phối hợp cùng lực lượng công an xã/phường và các đoàn thể chủ động rà soát, "đi từng ngõ, gõ từng nhà", nắm bắt hoàn cảnh, tâm tư các hộ có người già, nhất là người già neo đơn để có giải pháp tuyên truyền, động viên, cảnh báo.
Nâng cao tính cảnh giác và ý thức của người dân trong việc phát hiện, phản ánh kịp thời khi thấy những hoạt động khác thường xuất hiện trên địa bàn, nhất là khi xuất hiện các đối tượng lạ mặt đến tụ tập, tặng quà, tổ chức hội thảo trái phép nhằm kịp thời can thiệp, ngăn chặn.
Khi khách hàng lớn tuổi thực hiện giao dịch chuyển khoản hoặc rút tiền mặt với số lượng lớn, ngân hàng cần yêu cầu liên hệ với người thân bảo hộ hoặc tạm dừng giao dịch trong 24 giờ để xác minh ( Ảnh minh họa: DT).
Cần có cơ chế nhận diện các giao dịch bất thường của người cao tuổi
Để tạo ra một môi trường thực sự an toàn cho người cao tuổi, rất cần những giải pháp mang tính kỹ thuật để tạo hàng rào bảo vệ mạnh mẽ từ các cơ quan chức năng và toàn xã hội. Đơn cử, về phía các ngân hàng thương mại, cần có cơ chế nhận diện các giao dịch bất thường của người cao tuổi.
Khi khách hàng lớn tuổi thực hiện giao dịch chuyển khoản hoặc rút tiền mặt với số lượng lớn (vượt quá một hạn mức nhất định), ngân hàng cần yêu cầu liên hệ với người thân bảo hộ hoặc tạm dừng giao dịch trong 24 giờ để xác minh. Điều này sẽ giúp chặn đứng dòng tiền trước khi nó kịp chảy vào túi những kẻ lừa đảo.
Trong công tác truyền thông, cần linh hoạt, phù hợp đối tượng người cao tuổi. Thay vì chỉ cảnh báo trên mạng xã hội, các cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình của Trung ương và địa phương cần tăng cường thời lượng phát sóng các phóng sự điều tra vào các "khung giờ vàng" trong sinh hoạt của người già để tăng sự chú ý, tập trung tiếp nhận thông tin.
Các kênh truyền hình địa phương cũng cần tăng cường các hình thức tuyên truyền sinh động, tổ chức các gameshow, các chương trình giao lưu dành riêng cho người cao tuổi để tìm hiểu và nâng cao nhận thức về các hình thức lừa đảo hiện nay, nhất là trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu hình thức phù hợp để phát huy hiệu quả của hệ thống loa truyền thanh thôn/bản/tổ dân phố. Đây là kênh tiếp cận thông tin thụ động nhưng rất hiệu quả với người già.
Những bản tin ngắn gọn, phát đi phát lại các thông điệp cảnh báo và cập nhật thông tin về các thủ đoạn lừa đảo vào các khung giờ sinh hoạt phù hợp sẽ giúp người cao tuổi, nhất là những người không sử dụng điện thoại thông minh, vẫn có thể tiếp cận thông tin hằng ngày.
Cùng với đó, đổi mới các hình thức tuyên truyền trên không gian mạng và các nền tảng số bằng các video clip, hình ảnh, thông tin ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ lan tỏa, lôi cuốn, hài hước. Từ đó, nâng cao nhận thức, tạo sức tự đề kháng để người cao tuổi luôn tỉnh táo trước nguy cơ lọt vào tầm ngắm của những kẻ săn mồi.
Khi được gia đình thấu hiểu, nơi cư trú bảo vệ và xã hội dựng rào cản vững chãi, chắc chắn người cao tuổi sẽ được bình an hưởng thụ cuộc sống xế chiều theo đúng nghĩa. Khi ấy, những kẻ lừa đảo ma mãnh, táng tận lương tâm sẽ không có cơ hội tiếp cận và gây tổn thương người cao tuổi. Đó cũng là ước nguyện và mong muốn chung của tất cả chúng ta.
Hồng Thanh Tâm
