Theo tài liệu IPO (lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng) mà Reuters tiếp cận được, SpaceX đang thông báo với các nhà đầu tư rằng không ai có thể sa thải tỉ phú Elon Musk ngoài chính ông. Hồ sơ nêu rõ, Musk chỉ có thể bị loại khỏi hội đồng quản trị bằng phiếu bầu của cổ đông loại B, loại cổ phiếu có quyền biểu quyết đặc biệt sau khi công ty IPO, mỗi cổ phiếu tương ứng 10 phiếu bầu. Nếu Musk duy trì một phần đáng kể cổ phần loại B của mình trong thời gian dài, ông có thể tiếp tục kiểm soát việc bầu cử và bãi nhiệm đa số thành viên hội đồng quản trị.
Cấu trúc cổ đông kép và quyền lực đặc biệt
Điều khoản này nằm trong kế hoạch phân loại cổ đông kép mà SpaceX dự định áp dụng khi IPO. Đây là cấu trúc phổ biến tại các công ty công nghệ do người sáng lập lãnh đạo khi niêm yết, cho phép người sáng lập và các nhà đầu tư ban đầu có quyền kiểm soát lớn hơn so với cổ đông công chúng. Tuy nhiên, ngay cả trong những cấu trúc đó, hội đồng quản trị thường vẫn giữ quyền lực chính thức để bãi nhiệm CEO, dù người sáng lập có thể tác động đến kết quả thông qua quyền biểu quyết. Chuyên gia về quản trị doanh nghiệp cho biết tác động đầy đủ của điều khoản này sẽ phụ thuộc vào nội dung chi tiết trong các văn kiện pháp lý thành lập của SpaceX.
Những điều khoản này đang trao cho Musk quyền phủ quyết đối với bất kỳ nỗ lực nào nhằm loại bỏ ông. Các chuyên gia đánh giá việc kiểm soát này vượt xa mức thông thường. SpaceX đã cảnh báo các nhà đầu tư tiềm năng rằng cấu trúc này sẽ hạn chế hoặc ngăn cản khả năng của nhà đầu tư trong việc ảnh hưởng đến các vấn đề của công ty, bao gồm cả việc bầu chọn thành viên hội đồng quản trị.
Đánh giá từ chuyên gia
Theo Giáo sư Lucian Bebchuk của Trường Luật Harvard: "Điều khoản này không phổ biến. Thông thường, việc bãi nhiệm CEO là quyết định thuộc về hội đồng quản trị. Những người nắm quyền kiểm soát dựa vào quyền lực của họ để thay thế hội đồng quản trị."
Reuters cho biết cấu trúc cổ phần hai loại đã trở thành tiêu chuẩn của các công ty công nghệ do người sáng lập lãnh đạo khi niêm yết cổ phiếu trong những năm gần đây. Facebook khi niêm yết năm 2012 đã trao quyền biểu quyết cao nhất cho các cổ đông trước IPO, bao gồm Mark Zuckerberg, mặc dù quyền biểu quyết sau đó tập trung hơn khi các nhà đầu tư ban đầu bán bớt cổ phần. Các đợt niêm yết gần đây như Figma đã tập trung quyền biểu quyết cao hơn vào tay người sáng lập sau IPO.
Phân loại cổ phiếu và quyền kiểm soát
SpaceX sẽ chia cổ phiếu phổ thông thành hai loại: Loại A dành cho nhà đầu tư công chúng và loại B có quyền biểu quyết cao dành cho nhà đầu tư nội bộ. Theo Reuters, Musk sẽ nắm giữ phần lớn quyền biểu quyết, điều này gắn trực tiếp quyền kiểm soát hội đồng quản trị và quyền điều hành với số cổ phần ông nắm giữ.
Giới thiệu về SpaceX
SpaceX là công ty hàng không vũ trụ tư nhân do Elon Musk sáng lập năm 2002, có trụ sở tại Hawthorne, California (Mỹ). Công ty tiên phong trong công nghệ tên lửa tái sử dụng với dòng Falcon 9 và Falcon Heavy, giúp giảm đáng kể chi phí phóng. Tàu Dragon của công ty đã thực hiện nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa và phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) cho NASA. Hiện tại, SpaceX vận hành Starlink, mạng lưới internet vệ tinh toàn cầu với hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp. Dự án Starship đang phát triển nhằm đưa con người lên Mặt Trăng và Sao Hỏa. Công ty đang được định giá hàng trăm tỉ USD, dẫn đầu ngành vũ trụ thương mại thế giới.
