Trong hơn hai thập kỷ qua, bóng đá Nhật Bản đã không ngừng tiến bộ, sản sinh nhiều ngôi sao thi đấu tại châu Âu và trở thành thế lực số một châu Á. Tuy nhiên, tại các kỳ World Cup, đội tuyển này vẫn thiếu một bước để chạm tới đẳng cấp mới. Bốn lần góp mặt ở vòng 16 đội, bốn lần phải dừng bước - đó là thực tế khiến World Cup 2026 trở thành giải đấu đặc biệt với thầy trò Hajime Moriyasu. Lần này, mục tiêu của Nhật Bản không còn là tạo bất ngờ hay nhận những lời khen về tinh thần thi đấu, mà là viết nên cột mốc lịch sử: lần đầu tiên góp mặt ở tứ kết.
Từ đội bóng cửa dưới đến ứng viên đáng gờm
World Cup 2022 là minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành của bóng đá Nhật Bản. Đội tuyển xứ sở mặt trời mọc đánh bại cả Đức lẫn Tây Ban Nha để đứng đầu bảng đấu được xem là khó nhất giải. Tuy nhiên, hành trình ấy vẫn kết thúc ở vòng 16 đội sau loạt luân lưu trước Croatia. Đó là thất bại khiến người Nhật nhận ra họ không còn quá xa các đội bóng hàng đầu thế giới, nhưng cũng chưa đủ bản lĩnh để vượt qua ranh giới cuối cùng. Sau Qatar, tư duy của toàn đội thay đổi. HLV Moriyasu không còn muốn Nhật Bản bước vào trận đấu với tâm thế chờ đợi đối thủ mắc sai lầm, mà muốn các học trò chủ động kiểm soát thế trận và tạo ra áp lực ngược lại.
Sự thay đổi ấy được thể hiện rõ qua những phát biểu đầy tự tin của chiến lược gia 57 tuổi. Hồi tháng 3, ông gây chú ý khi tuyên bố Nhật Bản hoàn toàn có thể đặt mục tiêu vô địch World Cup. Nghe có vẻ tham vọng, nhưng những gì đội tuyển này thể hiện trong hai năm qua cho thấy đó không phải lời nói suông. Nhật Bản lần lượt đánh bại Brazil, Anh, Scotland và Iceland. Chiến thắng trước Brazil là lần đầu tiên trong lịch sử, trong khi trận thắng tại Wembley giúp họ trở thành đội tuyển châu Á đầu tiên hạ gục tuyển Anh. Quan trọng hơn, Nhật Bản là đội đầu tiên giành vé dự World Cup 2026, ghi tới 51 bàn ở vòng loại, nhiều hơn bất kỳ đội tuyển nào tại châu Á. Những con số đó cho thấy đây không còn là tập thể chỉ biết phòng ngự phản công như trước.
Cơ hội lịch sử và bài toán chấn thương
Một trong những thay đổi lớn nhất dưới thời Moriyasu là hệ thống chiến thuật. Nhật Bản chuyển sang sơ đồ ba trung vệ, đẩy hai cầu thủ biên lên rất cao và tạo ra thế trận tấn công giàu năng lượng. Nhiều thời điểm, họ triển khai bóng với năm cầu thủ thường trực ở tuyến trên. Lối chơi ấy giúp hàng công trở nên đa dạng hơn. Ayase Ueda vừa trải qua mùa giải bùng nổ trong màu áo Feyenoord với 25 bàn thắng. Koki Ogawa nổi lên như chuyên gia không chiến đáng gờm. Takefusa Kubo tiếp tục giữ vai trò ngòi nổ sáng tạo, trong khi Junya Ito là nguồn cung cấp cơ hội ổn định bên hành lang cánh. Đó là lý do giới chuyên môn đánh giá Nhật Bản sở hữu một trong những đội hình mạnh nhất lịch sử bóng đá nước này.
Dẫu vậy, World Cup không phải cuộc chơi chỉ dựa vào tài năng. Ngay trước giải đấu, Moriyasu liên tiếp nhận tin không vui. Kaoru Mitoma phải rút lui vì chấn thương gân kheo. Takumi Minamino vắng mặt do đứt dây chằng đầu gối. Đội trưởng Wataru Endo cũng chưa đạt trạng thái tốt nhất sau thời gian dài nghỉ thi đấu, còn Takehiro Tomiyasu gần như không có nhiều phút thi đấu trong những tháng gần đây. Những tổn thất đó chắc chắn ảnh hưởng tới chiều sâu đội hình. Tuy nhiên, thử thách lớn nhất có lẽ nằm ở áp lực kỳ vọng. Trong quá khứ, Nhật Bản thường bước vào World Cup với tâm thế của đội bóng cửa dưới, không có gì để mất. Lần này thì khác. Nhật Bản đến Bắc Mỹ với vị thế của đội tuyển mạnh nhất châu Á, sở hữu nhiều cầu thủ đang thi đấu tại các giải hàng đầu châu Âu, có thành tích đối đầu ấn tượng trước các đội tuyển lớn. Họ mang theo niềm tin rằng mình đủ sức tiến xa. Chính niềm tin ấy sẽ quyết định số phận của "Samurai Xanh". Sau hơn 20 năm liên tục gõ cửa, Nhật Bản đang đứng trước cơ hội lớn nhất để phá bỏ chiếc trần mang tên vòng 16 đội. Nếu làm được điều đó, World Cup 2026 sẽ không chỉ là giải đấu thành công nhất trong lịch sử bóng đá Nhật Bản, mà còn là cột mốc đánh dấu sự chuyển mình của cả một nền bóng đá.
