Chuyển đổi nhận thức: Thể thao từ hoạt động phong trào thành hệ sinh thái kinh tế đa tầng
Tại Diễn đàn Kinh tế Thể thao Việt Nam 2026, ông Trương Trí Vĩnh – một chuyên gia và nhà nghiên cứu uy tín – đã đưa ra những phân tích sâu sắc về sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận ngành thể thao. Theo ông, quan điểm truyền thống coi thể thao chỉ là hoạt động giải trí và rèn luyện sức khỏe đã trở nên lỗi thời khi bước sang thế kỷ 21. Thay vào đó, thể thao ngày nay đã vận hành như một ngành kinh tế hoàn chỉnh, với cấu trúc phức tạp, dòng tiền mạnh mẽ và hệ sinh thái riêng biệt.
Quy mô toàn cầu và sự phân mảnh của nền kinh tế thể thao
Ông Vĩnh chỉ ra rằng, trong phần lớn thế kỷ 20, thể thao chủ yếu được xem như một hoạt động phục vụ sức khỏe và giải trí. Tuy nhiên, sự phát triển vượt bậc của công nghệ, truyền thông và quá trình toàn cầu hóa đã làm biến đổi hoàn toàn cấu trúc ngành. Thể thao hiện đại vận hành như một hệ sinh thái đa tầng, bao gồm các yếu tố then chốt như quyền sở hữu trí tuệ, hạ tầng vật lý, dữ liệu người dùng và các dòng tiền xuyên biên giới.
Quy mô thị trường thể thao toàn cầu, tính riêng các khoản như bản quyền truyền thông, tài trợ và doanh thu từ ngày thi đấu, được ước tính đạt khoảng 400–500 tỷ USD. Khi mở rộng sang các lĩnh vực liên quan như thiết bị thể thao, du lịch thể thao và cá cược, quy mô này có thể vượt 600 tỷ USD, thậm chí tiệm cận mốc 1.000 tỷ USD. Ở góc độ rộng hơn, một số nghiên cứu cho thấy "nền kinh tế thể thao" toàn cầu có thể đạt tới khoảng 2,3 nghìn tỷ USD, phản ánh tác động lan tỏa sang nhiều lĩnh vực như du lịch, xây dựng và tiêu dùng.
Tuy nhiên, ông Vĩnh cũng nhấn mạnh điểm đặc thù của ngành là quy mô lớn nhưng phân mảnh, với nhiều thị trường chồng lấn:
- Bản quyền truyền thông: 80–90 tỷ USD/năm
- Tài trợ và quảng cáo: 100–120 tỷ USD
- Thiết bị thể thao: 180–200 tỷ USD
- Cá cược thể thao: khoảng 300 tỷ USD quy mô giao dịch
Sự phân mảnh này đi kèm nghịch lý khi giá trị tập trung mạnh vào một số ít tài sản lớn. Các giải đấu như NFL, Premier League hay NBA chiếm tỷ trọng doanh thu rất cao, trong khi nhiều môn thể thao khác hoạt động với biên lợi nhuận thấp, thậm chí thua lỗ.
Kinh doanh cảm xúc: Động lực tăng trưởng nằm ngoài sân đấu
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong phần trình bày của ông Trương Trí Vĩnh là sự chuyển dịch mô hình kinh doanh của ngành thể thao hiện đại. Thể thao không còn phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất, mà vận hành như một danh mục đa dòng tiền, bao gồm tổ chức giải đấu, bản quyền truyền thông, tài trợ, du lịch thể thao và công nghệ.
Ông nhận định: "Đặc trưng của ngành thể thao là kinh doanh cảm xúc. Khi một giải đấu tạo được trải nghiệm đủ mạnh, nó không chỉ bán vé mà còn bán cả hành vi quay lại, bán cả hệ sinh thái tiêu dùng xung quanh."
Thực tế cho thấy, các câu lạc bộ và tổ chức thể thao hàng đầu thế giới ngày nay không chỉ đơn thuần thi đấu, mà đã trở thành những thực thể kinh tế đa năng: sản xuất nội dung, vận hành nền tảng truyền thông, khai thác dữ liệu người hâm mộ, phát triển du lịch và bất động sản quanh sân vận động. Deloitte gọi xu hướng này là sự hình thành của các "nền tảng thể thao đa tài sản" (multi-asset sports platforms), nơi một tổ chức có thể sở hữu toàn bộ chuỗi giá trị từ câu lạc bộ, truyền thông, công nghệ đến bất động sản.
Trong bối cảnh đó, ông Vĩnh nhấn mạnh ba yếu tố chiến lược định hình tương lai ngành:
- Thể thao là một hệ sinh thái, không phải một ngành đơn lẻ
- Dữ liệu và truyền thông trở thành trung tâm quyền lực mới
- Tăng trưởng thực sự đến từ các lĩnh vực ngoài sân đấu như du lịch, công nghệ và bất động sản
Tiềm năng phát triển kinh tế thể thao tại Việt Nam
Liên hệ với Việt Nam, ông Trương Trí Vĩnh cho rằng thị trường đang ở giai đoạn khởi đầu nhưng sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi như quy mô dân số khoảng 100 triệu người, GDP đã vượt mốc 500 tỷ USD và vị trí trung tâm Đông Nam Á. Ông nhận định: "Việt Nam đã có nền tảng thể thao, đã có phong trào, đã có hệ thống câu lạc bộ và truyền thông. Nhưng các yếu tố này vẫn chưa được liên kết để hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh."
Theo kịch bản được ông đưa ra, quy mô kinh tế thể thao Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 0,3% GDP. Tuy nhiên, trong 10–30 năm tới, nếu được đầu tư đúng hướng, tỷ trọng này có thể tăng lên 1–2% GDP, tương đương hàng chục tỷ USD. Ông kết luận: "Phát triển kinh tế thể thao không chỉ là phát triển một ngành mới, mà là mở ra một không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế." Những phân tích này mở ra viễn cảnh đầy hứa hẹn cho sự phát triển bền vững của ngành thể thao Việt Nam trong tương lai.
