Bồ Đào Nha rời World Cup 2026 sau thất bại 0-1 trước Tây Ban Nha ở vòng 16 đội. Đó không phải trận đấu mà thầy trò Roberto Martinez lép vế toàn diện. Ngược lại, theo Miguel Santos, cựu HLV CLB nữ SC Braga và từng là đồng nghiệp của Ruben Amorim, Bồ Đào Nha có một trận đấu đủ tốt về tổ chức, nhưng thua ở thời điểm HLV hai đội bắt đầu can thiệp vào trận đấu.
Ronaldo chơi ổn, nhưng không nên đá trọn trận
“Bồ Đào Nha không chơi tệ, Tây Ban Nha cũng không chơi tệ. Đây là trận đấu cân bằng giữa hai đội mạnh, và các chi tiết nhỏ tạo ra khác biệt”, Santos chia sẻ với Tri Thức - Znews.
Bồ Đào Nha nhập cuộc với sơ đồ 4-3-3 quen thuộc. Cristiano Ronaldo đá cao nhất trên hàng công, bên cạnh Joao Felix và Pedro Neto. Santos thừa nhận từng nghĩ Bernardo Silva sẽ đá chính, nhưng việc Martinez chọn bộ ba Felix - Ronaldo - Neto không phải quyết định gây bất ngờ lớn.
Trong phần lớn thời gian, trận đấu diễn ra đúng như kịch bản được dự báo. Có giai đoạn Bồ Đào Nha kiểm soát bóng tốt, có giai đoạn Tây Ban Nha đẩy cao nhịp độ và chiếm ưu thế. Hai đội đều pressing quyết liệt, khiến các hậu vệ nhiều lần phải phất bóng dài thay vì mạo hiểm triển khai ngắn ở phần sân nhà.
Chính sự thận trọng ấy khiến trận đấu không có nhiều cơ hội rõ ràng. Bồ Đào Nha có những pha lên bóng đáng chú ý. Tây Ban Nha cũng tạo ra vài tình huống nguy hiểm. Nhưng nhìn tổng thể, hai hệ thống phòng ngự đều vận hành tốt, đủ để hạn chế khoảng trống ở khu vực cuối sân.
Một bên dám thay đổi, một bên mắc kẹt với biểu tượng Ronaldo
Trong bức tranh đó, Ronaldo không phải cầu thủ chơi tệ. Santos nhấn mạnh thủ quân Bồ Đào Nha vẫn chiến đấu, vẫn cố tìm khoảng trống và vẫn là điểm đến quen thuộc trong các pha tạt bóng. Vấn đề nằm ở chỗ Tây Ban Nha hiểu Ronaldo quá rõ. Anh từng chơi nhiều năm tại La Liga, từng đối đầu tuyển Tây Ban Nha nhiều lần, nên các trung vệ đối phương không lạ gì cách anh di chuyển trong vùng cấm.
“Cristiano có một trận đấu tốt. Tôi chỉ không hiểu vì sao Roberto Martinez lại giữ cậu ấy trên sân cả trận”, Santos nói.
Đây là điểm mấu chốt. Ronaldo vẫn có giá trị trong khoảng 60 đến 70 phút đầu, nhưng khi trận đấu bước vào giai đoạn cuối, Bồ Đào Nha cần một kiểu tiền đạo khác: nhanh hơn, cơ động hơn, có khả năng kéo giãn hàng thủ Tây Ban Nha theo chiều ngang hoặc tấn công vào khoảng trống sau lưng trung vệ. Martinez có Rafael Leão, Gonçalo Ramos và Gonçalo Guedes trên ghế dự bị. Nhưng ông không thay đổi đặc tính của vị trí số 9.
Theo Santos, đó là sai lầm chiến thuật quan trọng. Khi Bernardo Silva và Rafael Leão được tung vào sân, người nên rời sân là Pedro Neto và Ronaldo, không phải João Felix. Felix đang chơi tốt, kết nối được với tuyến giữa và có khả năng giữ bóng trong không gian hẹp. Nếu Bồ Đào Nha giữ Felix, đưa Bernardo và Leão vào, hàng công có thể chuyển sang một cấu trúc linh hoạt hơn, giàu tính đột biến hơn.
Thay vào đó, Martinez vẫn giữ Ronaldo. Trong 20 phút cuối, thủ quân Bồ Đào Nha bắt đầu hụt hơi. Anh không còn tạo ra đủ sức ép khi đội cần pressing, cũng không còn đủ linh hoạt để kéo giãn khối phòng ngự Tây Ban Nha. Bồ Đào Nha vì thế mất cơ hội đổi nhịp ở thời điểm trận đấu cần một cú bẻ lái.
De la Fuente thắng Martinez ở ghế huấn luyện
Nếu Ronaldo là điểm nhấn lớn nhất trong thất bại của Bồ Đào Nha, thì khác biệt thực sự lại nằm trên băng ghế huấn luyện. Santos cho rằng Luis de la Fuente đọc trận đấu tốt hơn Martinez. HLV Tây Ban Nha không chỉ thay người đúng thời điểm, mà còn thay đúng vào những vị trí cần thay đổi. De la Fuente rút những cầu thủ tấn công chơi chưa hiệu quả, đồng thời điều chỉnh tuyến giữa để tạo ra sức sống mới. Tây Ban Nha chấp nhận rủi ro tấn công. Họ thay đổi cấu trúc, tăng khả năng phối hợp ở trung lộ và buộc Bồ Đào Nha phải phòng ngự trong thế bị kéo giãn.
“De la Fuente thực dụng hơn và hiệu quả hơn trong các quyết định thay người”, Santos nhận xét.
Bàn thắng ở phút 91 là kết quả của quá trình ấy. Theo Santos, tình huống Tây Ban Nha ghi bàn đã được cảnh báo từ trước trận. Khi đội bóng của De la Fuente đưa ba cầu thủ tấn công bó vào trong, kết hợp cùng hai tiền vệ ở trung lộ, họ tạo thành nhóm năm người có khả năng phối hợp rất nguy hiểm. Hai hậu vệ biên mở rộng để kéo giãn đội hình Bồ Đào Nha, đặt đối thủ vào thế lưỡng nan: giữ quân ở trung lộ hay bung ra biên.
Đó là cái bẫy của Tây Ban Nha. Nếu Bồ Đào Nha dạt người ra biên quá sớm, khoảng trống giữa sân mở ra. Nếu họ giữ quân ở trung lộ nhưng không tạo được ưu thế quân số, Tây Ban Nha có thể phối hợp nhanh để xuyên phá. Ở phút bù giờ, kịch bản thứ hai xảy ra. Tây Ban Nha tìm được khe hở, tạo ra pha đối mặt với Diogo Costa và Mikel Merino ghi bàn duy nhất của trận đấu.
Santos cho rằng Bồ Đào Nha lẽ ra phải ưu tiên bịt trung lộ, buộc Tây Ban Nha đưa bóng ra cánh rồi mới tổ chức vây ráp. Nhưng khi khu vực giữa sân chỉ còn là thế cân bằng quân số, Bồ Đào Nha đã tự đặt mình vào rủi ro. Tây Ban Nha đủ chất lượng để trừng phạt sai số ấy.
Điều đáng tiếc cho Martinez là ông có đủ phương án để thay đổi trận đấu. Vitinha, Bruno Fernandes, Bernardo Silva và Felix có thể tạo thành nhóm cầu thủ giữ bóng tốt, giúp Bồ Đào Nha kiểm soát lại nhịp độ và kéo giãn khối phòng ngự Tây Ban Nha. Rafael Leão có thể đem đến tốc độ và khả năng đột phá ở hành lang trái. Gonçalo Ramos hoặc Guedes có thể thay Ronaldo để tạo một kiểu số 9 khác. Ronaldo không tệ, nhưng Martinez thua De la Fuente ở thời điểm phải ra quyết định. Nhưng Bồ Đào Nha không đi theo hướng đó. Martinez chọn giữ biểu tượng lớn nhất của đội trên sân, dù trận đấu đã bước sang giai đoạn mà biểu tượng ấy không còn đem lại đúng loại năng lượng đội bóng cần.
Vì thế, thất bại này không nên được hiểu đơn giản là Ronaldo khiến Bồ Đào Nha thua. Anh không chơi tệ. Anh vẫn nỗ lực, vẫn chiến đấu, vẫn là một phần của kế hoạch. Nhưng ở bóng đá đỉnh cao, đôi khi vấn đề không nằm ở việc một ngôi sao còn hay hay không, mà nằm ở thời điểm HLV phải đủ lạnh lùng để rút anh ra.
Tây Ban Nha thắng vì De la Fuente dám thay đổi. Bồ Đào Nha thua vì Martinez không làm điều tương tự với Ronaldo.
