Erling Haaland đang là tâm điểm của World Cup 2026 với 7 bàn thắng trước vòng tứ kết, giúp Na Uy lần đầu tiên kể từ năm 1998 góp mặt ở vòng knock-out và đứng trước cơ hội vào bán kết. Thành công của tiền đạo này không chỉ đến từ tài năng cá nhân, mà còn gắn liền với mô hình đào tạo trẻ độc đáo của Na Uy, nơi khuyến khích trẻ em duy trì niềm yêu thích thể thao lâu dài thay vì sớm chịu áp lực thành tích.
Triết lý 'chơi bóng trước, thắng sau'
Khoảng 20 năm trước, Haaland cùng bạn bè ở thị trấn ven biển Bryne gia nhập Bryne FK, câu lạc bộ miễn phí dành cho mọi trẻ em trong khu vực. Các đội bóng ở đây coi trọng niềm vui hơn kết quả, thậm chí không ghi tỷ số. Trong nhà tập có mái che, các cầu thủ nhí có thể tập luyện quanh năm bất chấp mùa đông khắc nghiệt và những ngày thiếu ánh sáng ở Bắc Âu. Các huấn luyện viên tình nguyện theo đuổi triết lý đơn giản: 'Càng nhiều người tham gia càng tốt, càng gắn bó lâu càng tốt và phát triển tốt nhất có thể'.
Một đồng đội cũ của Haaland nhớ lại: 'Mọi người đều được ra sân như nhau và ai cũng phải thấy vui. Thắng hay thua khi còn nhỏ không phải điều quan trọng'. Trong khoảng 40 cậu bé cùng lứa ở Bryne FK, có 35 người tiếp tục chơi bóng đến tuổi trưởng thành, 6 người trở thành cầu thủ chuyên nghiệp và 5 người được chiêu mộ vào các đội tuyển trẻ quốc gia.
Nghiên cứu về mô hình đào tạo Na Uy
Nhà khoa học thể thao Martin Erikstad đã dành nhiều năm nghiên cứu mô hình để tạo ra những ngôi sao như Haaland. Ông thu thập dữ liệu, phân tích giáo án tập luyện và phỏng vấn cầu thủ cùng huấn luyện viên của Bryne FK. 'Để có những màn thể hiện đỉnh cao ở môn thể thao phổ biến và cạnh tranh nhất thế giới cần sự kết hợp giữa yếu tố di truyền thuận lợi và môi trường phát triển gần như tối ưu', ông Erikstad nhận định.
Theo nghiên cứu, trẻ em Na Uy không bị phân loại theo năng lực cho đến khoảng 13 tuổi. Trước khi tập trung vào một môn thể thao, các em được khuyến khích trải nghiệm nhiều môn khác nhau. Trong khi đó, ở cùng độ tuổi, các tài năng thể thao trẻ của Mỹ có thể đã chạm đến cảm giác kiệt sức. Haaland lớn lên cùng môn trượt tuyết, bóng ném và từng đạt thành tích tốt ở nội dung nhảy xa trước khi quyết định theo đuổi bóng đá.
Điều kiện tập luyện và sự phát triển thể chất
Khi Haaland khoảng 5 tuổi, Bryne xây dựng nhà tập bóng đá trong nhà luôn mở cửa để trẻ em có thể đến chơi bất cứ lúc nào, kể cả trong mùa đông Bắc Âu. Theo The Wall Street Journal, các đội trẻ ở Na Uy chủ yếu thi đấu với đối thủ trong khu vực, thay vì thường xuyên di chuyển nhiều giờ để tham dự các giải đấu như tại Mỹ. Nhờ đó, trẻ có thêm thời gian chơi bóng tự do ngoài các buổi tập chính thức.
Haaland có xuất thân thuận lợi hơn nhiều cầu thủ khác. Anh sinh ra ở Anh khi cha anh, Alf-Inge Haaland, đang thi đấu cho Leeds United và Manchester City. Cả cha và mẹ anh đều là cựu vận động viên thể thao chuyên nghiệp. Nhờ nền tảng thể thao của cha mẹ, anh được tận hưởng cuộc sống chất lượng và thường xuyên tiếp xúc với thể thao. Giấc mơ ban đầu của Haaland không phải bóng đá: anh từng thử sức với nhảy xa và hiện vẫn giữ kỷ lục thế giới về cú nhảy xa tại chỗ dài nhất dành cho lứa tuổi lên 5, với thành tích 1,63m vào ngày 22/1/2006.
Không chỉ là thiên phú
Theo The Athletic, Haaland không phải thần đồng được đánh giá cao ngay từ đầu. Trong các khóa đào tạo của Liên đoàn Bóng đá Na Uy, các học viên thường được xem đoạn video ghi lại cảnh Haaland năm 16 tuổi thực hiện bài tập dứt điểm. Phần lớn cú sút đều thiếu chính xác, khiến nhiều người cho rằng cậu khó trở thành tuyển thủ quốc gia. Tuy nhiên, ông Hakon Grottland, người phụ trách phát triển cầu thủ của Liên đoàn, ấn tượng với chi tiết khác: 'Cả đội đã lên xe trở về khách sạn nhưng Erling vẫn ở lại cùng huấn luyện viên và thủ môn để tiếp tục tập luyện. Có lẽ do đó nên cậu ấy mới trở thành người giỏi nhất, vì đã sút hỏng nhiều nhất nên cũng tập luyện nhiều nhất'.
Sự phát triển thể chất của Haaland đến khá muộn. Khi 14 tuổi, anh thuộc nhóm cầu thủ nhỏ con nhất. Chỉ trong khoảng một năm sau đó, Haaland cao thêm khoảng 20 cm và tăng khoảng 20 kg. Theo ông Grottland, việc không sở hữu lợi thế thể hình từ nhỏ lại là 'lợi thế' giúp Haaland rèn luyện khả năng chọn vị trí và di chuyển thông minh. 'Khi còn nhỏ, cậu ấy không có ưu thế thể hình nên buộc phải học cách di chuyển linh hoạt và tìm khoảng trống để qua mặt hậu vệ. Nhờ thế mà sau này, cậu ấy đã trở thành “quái vật thông minh”', ông nhận xét.
Tinh thần tập thể và sức hút truyền thông
Không chỉ gây ấn tượng bằng khả năng ghi bàn, Haaland còn được nhiều chuyên gia đánh giá cao nhờ tính cách cởi mở và tinh thần tập thể. Giáo sư tâm lý thể thao Geir Jordet nhận xét: 'Niềm vui của cậu ấy khi đồng đội ghi bàn dường như còn lớn hơn lúc chính mình lập công. Đó là điều rất hiếm gặp ở các ngôi sao hàng đầu'. Theo The Athletic, hình ảnh gần gũi ấy giúp sức hút của Haaland tăng mạnh trong thời gian diễn ra World Cup. Chỉ trong một tháng, tài khoản mạng xã hội của anh thu hút thêm hàng triệu người theo dõi, còn kênh video cá nhân có thêm gần 900.000 người đăng ký.
Hành trình lịch sử của Na Uy
Na Uy chưa từng thắng một trận đấu thuộc vòng loại trực tiếp tại World Cup. Tuy nhiên, đội tuyển hiện chỉ còn cách cột mốc lịch sử đầu tiên vào bán kết đúng 90 phút. Nếu vượt qua Anh vào sáng 12/7 (giờ Việt Nam), Haaland nhiều khả năng sẽ chạm trán Lionel Messi và Argentina. Sau chiến thắng trước Brazil với dấu ấn đậm nét của Haaland, huấn luyện viên Stale Solbakken gọi đây là 'ngày vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá Na Uy'. Hàng nghìn người đã đổ ra đường phố Oslo để ăn mừng và sẽ tiếp tục dõi theo trận tứ kết gặp Anh. Dù hàng triệu người Na Uy giờ đây đều dõi theo từng trận thắng thua của đội tuyển, triết lý đào tạo bóng đá mà nước này theo đuổi vẫn không thay đổi. 'Chúng tôi không đánh giá giá trị của một con người qua việc họ có giỏi sút bóng hay không', huấn luyện viên thời niên thiếu của Haaland từng nói.
