Xung đột Iran đe dọa nghiêm trọng nguồn nước uống và chuỗi cung ứng toàn cầu
Trong một phân tích mới đây gửi đến báo Thanh Niên, Eurasia Group – đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới có trụ sở tại Mỹ – đã đưa ra cảnh báo nghiêm trọng: nguồn nước uống tại khu vực vùng Vịnh có nguy cơ bị đe dọa trầm trọng do tình hình chiến sự leo thang liên quan đến Iran.
Nhà máy khử muối trở thành mục tiêu tấn công
Suốt nhiều năm qua, nước uống luôn là một mặt hàng khan hiếm tại vùng Vịnh do điều kiện khí hậu khô hạn và lượng mưa thấp. Vì vậy, phần lớn các quốc gia trong khu vực này phụ thuộc nặng nề vào các nhà máy khử muối để biến nước biển thành nước uống. Cụ thể:
- Khoảng 42% nước uống tại UAE đến từ nguồn nước biển đã khử muối.
- Tỷ lệ này tại Ả Rập Xê Út lên đến 70%.
- Ở Oman, Qatar và Kuwait, con số này gần như đạt 90%.
- Ngay cả Israel cũng phụ thuộc khoảng 50% vào nguồn nước khử muối.
Tuy nhiên, Iran lại chỉ sử dụng khoảng 1-3% nước khử muối trong tổng lượng nước uống toàn quốc, khiến các quốc gia láng giềng trở nên dễ tổn thương hơn.
Giữa bối cảnh căng thẳng, các cuộc tấn công vào nhà máy khử muối – vốn là cơ sở hạ tầng sống còn – đang mở ra một mặt trận mới đáng lo ngại. Đến nay, ít nhất 2 nhà máy khử muối đã bị hư hại trong cuộc xung đột. Gần đây, Bahrain thông báo một nhà máy khử muối của nước này bị hư hại do bị tấn công bởi máy bay không người lái (UAV) mà họ cho là của Iran. Tehran đã phủ nhận trách nhiệm và đổ lỗi cho Mỹ về một cuộc tấn công khác trên đảo Qeshm, làm gián đoạn nguồn cung cấp nước cho 30 ngôi làng. Tất nhiên, Washington cũng bác bỏ cáo buộc này.
Đáng chú ý, các cuộc tấn công do Iran thực hiện nhắm vào cảng Jebel Ali của Dubai (UAE) xảy ra cách một trong những nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới chỉ 12 dặm. Điều này cho thấy các cơ sở hạ tầng dân sinh quan trọng có thể trở thành mục tiêu dễ dàng trong xung đột.
Về mặt lý thuyết, luật pháp quốc tế nghiêm cấm các bên nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu cho sự sống còn của người dân, bao gồm cả các cơ sở cung cấp nước. Nhưng thực tế đã chứng kiến không ít tiền lệ vi phạm, khiến nguy cơ trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.
Eo biển Hormuz đình trệ, chuỗi cung ứng toàn cầu chao đảo
Tình hình chiến sự không chỉ đe dọa nguồn nước mà còn khiến eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch – bị ngưng trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung thực phẩm cho nhiều quốc gia trong khu vực. Các nước vùng Vịnh như Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE nhập khẩu khoảng 80% lương thực, nên bất kỳ sự đình trệ nào tại Hormuz cũng có thể gây ra khủng hoảng. Dù việc vận chuyển thực phẩm có thể chuyển sang đường hàng không hoặc đường bộ, chi phí tăng cao sẽ đẩy giá cả lên, làm trầm trọng thêm lạm phát.
Không dừng lại ở đó, theo báo cáo từ American Farm Bureau Federation (AFBF) – đơn vị vận động hành lang cho lợi ích nông nghiệp lớn nhất của Mỹ, khoảng 30% nguồn cung cấp heli và phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Cụ thể hơn:
- Khoảng 50% nguồn cung urê toàn cầu chạy qua đây.
- Khoảng 30% nguồn cung amoniac toàn cầu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này.
Sự ngưng trệ ở Hormuz đã tác động mạnh mẽ đến các nguyên vật liệu then chốt. Chỉ sau 2 tuần Mỹ tấn công Iran, giá urê đã tăng 30%. Trong cùng giai đoạn, giá khí heli giao ngay đã tăng gấp đôi. Nguyên nhân chính là do công ty năng lượng nhà nước Qatar đã ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng ngay sau khi chiến sự bùng nổ, và dự kiến phải mất nhiều tháng để hoạt động trở lại. Heli được sinh ra như một sản phẩm phụ trong quá trình chế biến khí tự nhiên hóa lỏng, và Qatar là nhà sản xuất heli lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 34% sản lượng toàn cầu, chỉ sau Mỹ với 43,7%.
Heli thiếu hụt, ngành công nghiệp toàn cầu lao đao
Các nhà sản xuất chất bán dẫn phụ thuộc rất nhiều vào heli, vốn được sử dụng để ngăn chặn một số phản ứng hóa học trong quá trình sản xuất. Ngoài ra, heli còn cần thiết cho hoạt động của nhiều loại máy móc và lĩnh vực hàn. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn hoặc tăng giá nào đối với nguồn cung heli đều có thể gây ảnh hưởng dây chuyền đến thị trường toàn cầu, từ máy tính, điện thoại thông minh, ô tô cho đến thiết bị y tế.
Đặc biệt, heli được đánh giá là rất khó lưu trữ, và quá trình cung cấp trở lại có thể phải mất nhiều tháng kể từ khi Qatar nối lại việc chế biến khí tự nhiên hóa lỏng. Điều này làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt và đẩy chi phí sản xuất lên cao.
Với những diễn biến phức tạp hiện nay, thiệt hại kinh tế do chiến sự Iran gây ra đang ngày càng trở nên khó lường, không chỉ giới hạn trong khu vực mà còn lan rộng ra toàn cầu, đe dọa an ninh năng lượng, lương thực và nguồn nước.
