Mỹ và Armenia chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự
Trong chuyến thăm hai ngày tới Armenia của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, hai quốc gia đã hoàn tất đàm phán và ký kết Thỏa thuận 123 về lĩnh vực hạt nhân dân sự. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc tăng cường quan hệ đối tác năng lượng giữa Washington và Yerevan, đặc biệt trong bối cảnh Armenia vốn là đồng minh truyền thống của Nga đang tìm cách mở rộng hợp tác quốc tế.
Giá trị kinh tế và ý nghĩa chiến lược của thỏa thuận
Theo thông tin từ Phó Tổng thống Vance, thỏa thuận sẽ mở đường cho việc xuất khẩu công nghệ và thiết bị hạt nhân từ Mỹ sang Armenia với tổng trị giá lên tới 5 tỷ USD. Bên cạnh đó, các hợp đồng dài hạn về nhiên liệu và bảo dưỡng có thể mang về thêm 4 tỷ USD. Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan nhấn mạnh rằng đây là "một chương mới trong việc làm sâu sắc quan hệ đối tác năng lượng" giữa hai nước.
Armenia, từng phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung năng lượng từ Nga và Iran, hiện đang xem xét đề xuất từ nhiều quốc gia bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới. Mục tiêu là thay thế nhà máy điện hạt nhân Metsamor cũ kỹ do Nga xây dựng. Mặc dù chưa có quyết định cuối cùng, thỏa thuận với Mỹ đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc lựa chọn công nghệ Mỹ trong tương lai.
Bối cảnh địa chính trị thay đổi tại Nam Caucasus
Khu vực Nam Caucasus vốn được coi là vùng ảnh hưởng truyền thống của Nga, nhưng tình hình đã có nhiều biến chuyển kể từ khi xung đột Ukraine bùng nổ. Ông Narek Sukiasyan, một nhà khoa học chính trị tại Yerevan, nhận định: "Khi Armenia phụ thuộc vào Nga trên nhiều phương diện, việc đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị. Mỹ dường như đang là lựa chọn được ưu tiên hiện nay".
Phía Nga, thông qua Thứ trưởng Ngoại giao Mikhail Galuzin, đã khẳng định đề xuất của tập đoàn Rosatom về nhà máy điện hạt nhân mới là lựa chọn tốt nhất và sẵn sàng triển khai nhanh chóng. Tuy nhiên, động thái của Mỹ cho thấy sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong lĩnh vực năng lượng tại khu vực.
Hành lang TRIPP và tầm nhìn hòa bình, thịnh vượng
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Vance không chỉ tập trung vào hợp tác hạt nhân mà còn thúc đẩy đề xuất "Tuyến đường Trump vì hòa bình và thịnh vượng quốc tế" (TRIPP). Đây là một hành lang dài 43 km chạy qua miền nam Armenia, nhằm kết nối trực tiếp Azerbaijan với vùng lãnh thổ Nakhchivan và Thổ Nhĩ Kỳ.
Dự án này hứa hẹn cải thiện kết nối giữa châu Á và châu Âu, đồng thời giúp đa dạng hóa các tuyến năng lượng và thương mại, giảm sự phụ thuộc vào Nga và Iran. Với kế hoạch xây dựng mới hoặc nâng cấp hạ tầng đường sắt, đường ống dầu khí và cáp quang, TRIPP được kỳ vọng sẽ thay đổi diện mạo của Nam Caucasus, một khu vực vốn bị chia cắt bởi biên giới đóng kín và xung đột sắc tộc kéo dài.
Ông Vance tuyên bố: "Chúng tôi không chỉ tạo ra hòa bình cho Armenia. Chúng tôi còn đang tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ". Trong khi đó, Nga cho biết đang nghiên cứu đề xuất TRIPP, phản ánh sự quan tâm sâu sắc đến các phát triển mới trong khu vực.
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ diễn ra chỉ sáu tháng sau khi lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký thỏa thuận tại Nhà Trắng, một bước ngoặt hướng tới hòa bình sau gần bốn thập kỷ xung đột. Theo kế hoạch, ông Vance sẽ tiếp tục chuyến công du với chặng thăm Azerbaijan từ ngày 11 đến 12/2, cho thấy nỗ lực không ngừng của Washington trong việc thúc đẩy ổn định và hợp tác tại Nam Caucasus.
