Trung Đông tiến gần thảm họa hạt nhân từ xung đột leo thang
Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động với mục đích "ngăn chặn khủng hoảng hạt nhân" tại Iran có nguy cơ châm ngòi cho một thảm họa hạt nhân thực sự ở Trung Đông. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không cẩn trọng, xung đột giữa các bên có thể đẩy khu vực vào viễn cảnh đen tối với hậu quả khôn lường.
Thỏa thuận ngừng bắn mong manh và nguy cơ tái diễn xung đột
Ngày 8/4, Mỹ, Iran và Israel xác nhận sẽ ngừng bắn trong hai tuần, với điều kiện Tehran mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tầm nhìn giữa Mỹ và Iran vẫn có cách biệt lớn, khiến khả năng tái diễn xung đột ở Trung Đông không phải là viễn cảnh xa vời. Thỏa thuận này chỉ là điểm khởi đầu cho các vòng đàm phán tiếp theo, và không rõ liệu các bên cuối cùng sẽ chấp nhận những điều khoản nào để chấm dứt dứt điểm cuộc chiến đã làm đảo lộn khu vực và gây gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu chưa từng có tiền lệ.
Các vụ tấn công gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr làm dấy lên lo ngại
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch chống Iran vào ngày 28/2, Tehran đã báo cáo bốn đợt tấn công gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr trên bờ biển Vịnh Ba Tư. Nhà máy này trải rộng khoảng 500 mét vuông, với một tổ máy phản ứng duy nhất nằm ở trung tâm.
Trong vụ việc gần đây nhất vào ngày 4/4, một vật thể phóng đã rơi chỉ cách chu vi khu vực 75 mét, theo báo cáo trích dẫn phân tích hình ảnh vệ tinh từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Giữa tháng 3, cơ quan giám sát hạt nhân Liên Hợp Quốc cũng báo cáo một đòn không kích đã phá hủy một công trình cách lò phản ứng khoảng 350 mét.
Các chuyên gia Nga hỗ trợ xây dựng nhà máy này, và hiện một nhóm kỹ sư người Nga vẫn làm việc tại đây, dù tập đoàn Rosatom đã giảm số lượng nhân viên xuống mức tối thiểu kể từ khi xung đột bắt đầu. Bushehr cho biết vụ tấn công ngày 17/3 đánh dấu lần đầu tiên một quả bom rơi vào khu vực được bảo vệ của nhà máy, trúng gần một tòa nhà khí tượng.
Cảnh báo từ Nga và các chuyên gia quốc tế
Vào ngày đầu tiên của xung đột, Aleksey Likhachev - người đứng đầu tập đoàn Rosatom - cảnh báo một nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động "không phải mục tiêu tập trận", nhấn mạnh hoạt động quân sự gần các cơ sở như vậy "không thể chấp nhận được và mang tính tự sát".
Bộ Ngoại giao Nga cũng lên án các sự cố gần Bushehr, cảnh báo "dáng dấp của một thảm họa phóng xạ nghiêm trọng hơn cả Chernobyl đang bao trùm Vịnh Ba Tư" và các khu vực xung quanh. Mặc dù các nhà máy điện hạt nhân hiện đại được thiết kế với nhiều lớp bảo vệ, những thảm họa như Chernobyl năm 1986 và Fukushima năm 2011 cho thấy tai nạn nghiêm trọng vẫn có thể xảy ra.
Tedros Ghebreyesus - Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới - cảnh báo rằng những sự cố gần đây ở Bushehr là "lời nhắc nhở rõ ràng: một cuộc tấn công có thể gây tai nạn hạt nhân, với những tác động đến sức khỏe tàn phá nhiều thế hệ".
Kịch bản xấu nhất: Nhiều khu vực không thể sinh sống
Peter Kuznick - Giám đốc Viện Nghiên cứu Hạt nhân tại Đại học American - cho rằng nếu Bushehr phát tán phóng xạ quy mô lớn, kịch bản xấu nhất có thể khiến một số khu vực của Iran và các quốc gia láng giềng như Qatar, Kuwait và UAE không thể sinh sống được. Ông giải thích: "Nếu Cesium-137 làm ô nhiễm nguồn nước, quá trình loại bỏ sẽ rất khó khăn". Một số quốc gia Trung Đông lấy 100% nước uống từ các hệ thống khử muối, và những hệ thống này có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu Bushehr bị phá hủy nặng nề.
Nguy cơ từ kho dự trữ uranium và tính toán khó lường của Mỹ
Nguy cơ ô nhiễm lớn nhất cũng có thể xuất phát từ kho dự trữ uranium được làm giàu cao của Iran. Số uranium này được cho là đang bị chôn vùi trong các cơ sở ngầm ở Isfahan và Natanz sau chiến dịch của Mỹ và Israel vào mùa hè năm 2025. Hồi tháng 6/2025, IAEA ước tính Iran sở hữu hơn 440 kg uranium được làm giàu đến 60%, với một số đánh giá cho rằng lượng dự trữ có thể lớn hơn tới 100 kg.
Israel - quốc gia được cho là sở hữu kho vũ khí hạt nhân - cũng đối mặt với những điểm yếu tương tự. Sau khi bị tấn công vào nhà máy Natanz ngày 21/3, Iran đã trả đũa vào khu vực gần Dimona và Arad, hai thị trấn nằm ngay Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Shimon Peres Negev được bảo vệ nghiêm ngặt.
Nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân và bài học lịch sử
Mặc dù căng thẳng đã hạ nhiệt sau tuyên bố ngừng bắn hai tuần, xung đột vẫn còn nhiều khả năng leo thang, bao gồm nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân. Mỹ đã chọn phương án này vào năm 1945 chống Nhật Bản, và học thuyết hủy diệt lẫn nhau (MAD) đã biến vũ khí hạt nhân trở thành điều cấm kỵ trong suốt Chiến tranh Lạnh.
Peter Kuznick nhận xét: "Ông Trump đã phá vỡ mọi phong tục, chuẩn mực, truyền thống, luật quốc tế, hầu hết luật của Mỹ. Tâm lý tương tự cũng áp dụng cho hạt nhân". Tương tự, Israel suýt phóng vũ khí hạt nhân trong Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, nhưng Thủ tướng Golda Meir đã kiềm chế sau khi tình hình chiến trường thay đổi.
Do đó, không rõ liệu Tổng thống Donald Trump hay Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có thể quyết định gì nếu giấc mơ lâu năm của họ về Iran tan vỡ. Xung đột hiện tại đang đặt Trung Đông trước nguy cơ thảm họa hạt nhân mà hậu quả có thể kéo dài nhiều thế hệ, đòi hỏi sự kiềm chế và đàm phán khẩn cấp từ tất cả các bên liên quan.
