Ông Trump muốn tham gia chọn lãnh đạo Iran: Tuyên bố gây sốc và thực tế phức tạp
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra một tuyên bố gây chấn động khi ông khẳng định muốn được tham gia vào quá trình bổ nhiệm lãnh đạo mới của Iran. Động thái này diễn ra sau khi Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng cấu trúc quyền lực đặc thù của Tehran khiến kịch bản này trở nên khó khăn.
Tuyên bố gây tranh cãi từ Washington
Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Axios vào ngày 5/3, ông Donald Trump nhấn mạnh rằng ông "phải được tham gia vào việc bổ nhiệm" lãnh đạo tiếp theo của Iran. Ông cũng bày tỏ sự không chấp nhận đối với bất kỳ người kế nhiệm nào tiếp tục các chính sách của cố Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei.
Ông Trump cho rằng Iran đang "lãng phí thời gian" trong quá trình bầu chọn Lãnh tụ Tối cao thay thế. Để minh họa, ông đã đề cập đến trường hợp của bà Delcy Rodriguez tại Venezuela, người trở thành lãnh đạo lâm thời sau khi Tổng thống Nicolas Maduro bị Mỹ bắt.
Ý nghĩa chính trị và phản ứng từ giới chuyên gia
Ông Arash Azizi, giảng viên tại Đại học Yale, nhận định rằng tuyên bố của Tổng thống Trump là một tín hiệu chính trị rõ ràng gửi tới Tehran. "Rõ ràng Tổng thống Trump đang phát đi thông điệp rằng ông muốn tiếp tục cuộc chiến cho tới khi tại Tehran xuất hiện một ban lãnh đạo mà ông cho là có thể chấp nhận được", ông Azizi nói.
Theo chuyên gia này, xung đột hiện nay không chỉ xoay quanh chương trình hạt nhân hay năng lực tên lửa của Iran. "Đây là cuộc chiến về ban lãnh đạo Iran, về việc ai sẽ là người cầm quyền tại Tehran", ông nhấn mạnh.
Sự khác biệt giữa Iran và Venezuela
Ông Behnam Ben Taleblu, Giám đốc cấp cao chương trình Iran tại Tổ chức Bảo vệ các nền dân chủ, chỉ ra rằng cấu trúc nhà nước, xã hội và quân đội Iran "khác biệt rất lớn" so với Venezuela. Ông giải thích rằng các thể chế của Iran vẫn hoạt động hiệu quả ngay cả khi không có lãnh tụ tối cao.
Hiện tại, quyền lực của lãnh tụ tối cao đã được chuyển giao tạm thời cho một hội đồng lãnh đạo lâm thời gồm ba thành viên. Đồng thời, Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ sẽ họp để lựa chọn lãnh tụ mới. Ông Taleblu cho rằng sự gắn kết giữa bộ máy chính trị và lực lượng quân sự là yếu tố then chốt giúp hệ thống cầm quyền Iran duy trì hoạt động.
Cuộc cạnh tranh quyền lực phía sau hậu trường
Dù các cơ quan của Iran đang cố gắng thể hiện sự ổn định, ông Azizi cho rằng thực tế đang diễn ra một cuộc cạnh tranh quyền lực gay gắt để xác định ai sẽ trở thành lãnh tụ tối cao tiếp theo. Ông Taleblu cũng đồng ý rằng chính quyền Iran có động lực mạnh mẽ để sớm đưa ra một ứng viên, nhằm tập hợp sự ủng hộ từ bộ máy quyền lực.
Một trong những ứng viên tiềm năng được nhắc đến là Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ Ali Khamenei. Ông Mojtaba được cho là có quan hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và có ảnh hưởng đáng kể phía sau hậu trường. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã tuyên bố rằng ông Mojtaba Khamenei là lựa chọn mà ông "không thể chấp nhận".
Theo ông Azizi, việc ông Trump nói rằng ông "cần có tiếng nói" trong quá trình lựa chọn lãnh đạo mới đã làm gia tăng đáng kể mức độ căng thẳng. "Điều đó đồng nghĩa với việc lãnh đạo tiếp theo phải là người ông chấp nhận, nếu không ông sẽ rơi vào thế khó", ông nhận định.
Bối cảnh rộng lớn hơn
Tuyên bố của ông Trump diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang. Các sự kiện gần đây, như việc tàu ngầm Hải quân Mỹ đánh chìm tàu chiến của Iran, đã làm dấy lên những câu hỏi về phạm vi ngày càng mở rộng của cuộc chiến. Chiến lược "bào mòn tài chính" của Tehran cũng đang khiến chi phí đánh chặn của đối phương tăng vọt, tạo ra những thách thức mới trong khu vực Trung Đông.
