Trong một phát biểu mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thẳng thắn thừa nhận rằng ông đang cân nhắc nghiêm túc phương án rút Hoa Kỳ khỏi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh tồn tại nhiều quan điểm chưa đồng nhất giữa các bên liên quan đến cuộc xung đột đang diễn ra tại Iran.
Bất đồng sâu sắc về chiến lược với Iran
Trong khi Washington triển khai những hành động cứng rắn và quyết liệt nhằm vào Tehran, nhiều quốc gia thành viên NATO lại lựa chọn ủng hộ giải pháp ngoại giao và thận trọng, tránh leo thang quân sự trong khu vực Trung Đông. Trái ngược hoàn toàn với mong muốn của Mỹ, các nước châu Âu thể hiện thái độ dè dặt và không muốn tham gia vào bất kỳ chiến dịch quân sự nào tại đây, đồng thời từ chối hỗ trợ Washington trong việc "mở khóa" eo biển Hormuz.
Một số quốc gia thậm chí đã công khai từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự hoặc không phận để triển khai lực lượng, và khẳng định rõ ràng rằng họ không muốn bị cuốn vào cuộc xung đột này. Đây không phải là lần đầu tiên quan hệ giữa Mỹ và các nước thành viên NATO rơi vào tình trạng "cơm không lành, canh không ngọt", nhưng lần này căng thẳng đã bị đẩy lên một cấp độ mới và nghiêm trọng hơn.
Khả năng rút khỏi NATO: Từ lời đe dọa đến cân nhắc thực tế
Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần bày tỏ sự không hài lòng đối với các đồng minh, nhưng nếu như những khác biệt trước đây chủ yếu xoay quanh việc Washington mong muốn các đồng minh san sẻ gánh nặng chi phí quốc phòng, thì lần này ông Trump đã trực tiếp đề cập đến khả năng Mỹ rút khỏi NATO. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, việc đưa Mỹ rời khỏi liên minh quân sự này mới chỉ là một phương án đang được cân nhắc.
Hơn nữa, nếu được triển khai trên thực tế, tiến trình này chắc chắn sẽ vấp phải nhiều khó khăn và trở ngại đáng kể. Lý do là bởi vào năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua một dự luật quan trọng nhằm ngăn cản Tổng thống rút Mỹ khỏi NATO mà không có sự chấp thuận của cơ quan lập pháp này. Dù vậy, tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ cũng ngay lập tức làm dấy lên những quan ngại sâu sắc về tình trạng rạn nứt và chia rẽ trong liên minh quân sự lâu đời nhất thế giới.
Nguyên nhân sâu xa của sự chia rẽ trong NATO
Sự chia rẽ của NATO không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của những lợi ích chưa thể dung hòa trong một số vấn đề then chốt. Về căng thẳng tại Iran, không khó để lý giải vì sao châu Âu từ chối tham gia chiến dịch quân sự. Sự ổn định của khu vực Trung Đông có mối quan hệ mật thiết và trực tiếp với nền kinh tế cũng như an ninh của châu Âu.
Sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng nổ, châu Âu là một trong những khu vực phải gánh chịu tác động nặng nề nhất, từ việc nguồn cung năng lượng bị gián đoạn nghiêm trọng, mối lo ngại về dòng người tị nạn chạy trốn xung đột tràn vào, cho đến nguy cơ bất ổn an ninh tăng cao đột biến. Tất cả những hệ quả nêu trên đều ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc đến lợi ích thiết thực của châu Âu.
Bài toán chia sẻ gánh nặng quốc phòng chưa có lời giải
Trong khi đó, bài toán chia sẻ gánh nặng quốc phòng cũng chưa được giải quyết một cách triệt để. Dù các đồng minh đã gia tăng chi tiêu đáng kể trong những năm gần đây, Mỹ vẫn đóng góp khoảng 60% tổng ngân sách quốc phòng của NATO trong năm 2025. Tổng thống Donald Trump cho rằng đây là một "mối quan hệ một chiều" không công bằng, khi Mỹ phải gánh vác phần lớn trách nhiệm an ninh nhưng NATO lại không hành động khi Washington thực sự cần đến sự hỗ trợ.
Lợi ích chiến lược dài hạn và tương lai của liên minh
Giới chuyên gia phân tích quốc tế cho rằng, dù tồn tại một số bất đồng và căng thẳng nhất thời, Mỹ và các nước châu Âu vẫn rất cần đến nhau. Với Mỹ, NATO mang lại những lợi ích chiến lược dài hạn khó có thể đo đếm chỉ bằng chi phí ngân sách. Đó là mạng lưới đồng minh trải dài xuyên Đại Tây Dương, cùng với khả năng duy trì ảnh hưởng và vai trò lãnh đạo toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, bất cứ quyết định nào liên quan đến việc điều chỉnh sự tham gia của Mỹ trong NATO cũng đòi hỏi Washington phải cân nhắc kỹ lưỡng bài toán phức tạp giữa lợi ích ngắn hạn và dài hạn. Ở chiều ngược lại, nhiều năm qua, "chiếc ô an ninh" của Washington cũng mang đến sự bảo đảm cần thiết để châu Âu giữ được môi trường ổn định cho phát triển kinh tế, cũng như tiếng nói có trọng lượng trong các vấn đề an ninh toàn cầu.
Phản ứng từ châu Âu và nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng
Vì vậy, trước tuyên bố cứng rắn từ phía Mỹ, nhiều nước châu Âu đã tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng và không thể thay thế của NATO, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ động thái rút lui nào của Mỹ cũng sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới an ninh khu vực và toàn cầu. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, chuyến thăm Mỹ của Tổng thư ký NATO, dự kiến diễn ra vào tuần tới, được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới để hạ nhiệt tình hình và tìm kiếm tiếng nói chung.
