Nội bộ Mỹ rạn nứt vì nguy cơ binh sĩ kháng lệnh và luận tội
Các tuyên bố gây sốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tấn công mạnh mẽ vào hạ tầng dân sự của Iran đã đặt giới sĩ quan quân đội Mỹ vào một tình thế cực kỳ khó xử: hoặc là kháng lệnh, hoặc có nguy cơ tiếp tay cho những hành vi bị xem là tội ác chiến tranh. Tình hình này làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về sự rạn nứt trong nội bộ nước Mỹ, đồng thời kích hoạt các động thái luận tội từ phe đối lập.
Những phát ngôn gây chấn động và hạn chót căng thẳng
Trong một bài đăng đầy tính đe dọa trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump đã ra hạn chót 20h ngày 7/4 (giờ Washington), yêu cầu Iran mở lại Eo biển Hormuz. Ông cảnh báo nếu Tehran không tuân thủ, họ sẽ phải đối mặt với "Ngày Nhà máy điện và Ngày Cầu cống gộp lại làm một". Ba ngày trước đó, ông Trump đã làm rõ ý nghĩa của cụm từ này, tuyên bố Mỹ sẽ tấn công mạnh mẽ từng nhà máy phát điện của Iran, có thể đồng loạt.
Tính hợp pháp bị nghi ngờ và nguy cơ vi phạm luật quốc tế
Giới chuyên gia pháp lý quốc tế đồng loạt lên tiếng cảnh báo rằng việc tấn công hệ thống hạ tầng thiết yếu phục vụ 93 triệu dân Iran có thể cấu thành hành vi vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Hai cựu sĩ quan pháp lý quân đội Mỹ, Margaret Donovan và Rachel VanLandingham, nhận định: "Những phát ngôn như vậy, nếu được thực thi, sẽ tương đương với các hành vi đi ngược chuẩn mực pháp lý trong xung đột vũ trang ở mức nghiêm trọng nhất, do đó đặt binh sĩ vào một tình thế rất khó khăn".
Họ nhấn mạnh thêm rằng tuyên bố của ông Trump đi ngược lại hàng thập kỷ đào tạo pháp lý trong quân đội Mỹ và có nguy cơ đẩy binh sĩ vào con đường không thể quay đầu. Bà Charli Carpenter, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Massachusetts Amherst, cũng chỉ ra rằng lịch sử từng ghi nhận nhiều trường hợp binh sĩ đặt câu hỏi, từ chối hoặc thậm chí can thiệp để ngăn chặn những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật quốc tế.
Khả năng kháng lệnh của binh sĩ và những rào cản pháp lý
Câu hỏi lớn đang được đặt ra là liệu các sĩ quan thực hiện mệnh lệnh tấn công nhà máy điện và cầu cống của Iran có thể viện dẫn rằng họ không nhận thức được tính "hiển nhiên bất hợp pháp" của mệnh lệnh hay không. Theo bà Carpenter, luật pháp yêu cầu binh sĩ chỉ được từ chối các mệnh lệnh rõ ràng phi pháp, nhưng việc nhận diện tình huống trong thực tế và hành động phù hợp lại khó hơn nhiều so với lý thuyết.
Một khảo sát do bà tiến hành cho thấy đa số binh sĩ có thể phân biệt giữa mệnh lệnh hợp pháp và phi pháp, tuy nhiên, áp lực từ hệ thống chỉ huy và nguy cơ bị xét xử vì bất tuân khiến họ khó dám nói "không". Trong bối cảnh này, ông Trump tiếp tục gia tăng mức độ đe dọa, tuyên bố nếu Iran không đáp ứng yêu cầu, Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ đất nước của họ, và thậm chí cảnh báo "Cả đất nước đó có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm".
Lo ngại về việc sử dụng vũ khí hạt nhân và động thái luận tội
Mức độ cực đoan trong các phát ngôn của Tổng thống Trump làm dấy lên lo ngại rằng ông có thể cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân. Theo cơ chế của Mỹ, Tổng thống có toàn quyền ra lệnh tấn công hạt nhân, và cách duy nhất để ngăn chặn là các thành viên trong chuỗi chỉ huy đánh giá quyết định đó là phi pháp. Năm 2021, Tướng Mark Milley từng yêu cầu phải có mặt trong mọi quyết định liên quan đến vũ khí hạt nhân do lo ngại về tính khó lường của ông Trump.
Trong khi đó, tại Hạ viện, Nghị sĩ Yassamin Ansari thông báo sẽ đệ trình các điều khoản luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth vào tuần tới với cáo buộc vi phạm lời thề nhậm chức. Bà cũng kêu gọi nội các kích hoạt Tu chính án thứ 25 đối với Tổng thống Trump. Tuy nhiên, các nỗ lực này được đánh giá là ít có cơ hội thành công do đảng Cộng hòa đang kiểm soát Quốc hội và nội các vẫn giữ thái độ trung thành với Nhà Trắng.
Tóm lại, cuộc khủng hoảng hiện tại không chỉ làm gia tăng căng thẳng ở Trung Đông mà còn phơi bày những vết nứt sâu trong nội bộ nước Mỹ, từ quân đội đến chính trường, đặt ra những thách thức nghiêm trọng về đạo đức, pháp lý và an ninh quốc gia.
