NATO chưa kích hoạt Điều 5 trước Iran, nhưng xung đột lan rộng phức tạp
Theo thông tin từ Reuters, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã khẳng định rằng khối quân sự này hiện chưa có ý định kích hoạt Điều 5 trong Hiến chương NATO về phòng vệ tập thể trước Iran. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại khu vực Trung Đông, với nhiều diễn biến mới làm dấy lên lo ngại về khả năng mở rộng xung đột.
Diễn biến xung đột và phản ứng của NATO
Sự việc bắt nguồn từ một vụ việc vào ngày 4.3, khi hệ thống phòng không của NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ – một thành viên của khối – đã phá hủy một tên lửa đạn đạo được cho là của Iran tiến vào không phận nước này. Tuy nhiên, Iran đã bác bỏ hoàn toàn việc phóng tên lửa nhắm vào Thổ Nhĩ Kỳ, làm phức tạp thêm tình hình.
Điều 5 của Hiến chương NATO quy định rằng một cuộc tấn công vào bất kỳ thành viên nào của khối sẽ được coi là tấn công vào tất cả, có thể dẫn đến phản ứng quân sự tập thể. Dù chưa kích hoạt điều khoản này, Tổng thư ký Rutte cho biết nhiều đồng minh NATO ủng hộ Mỹ và Israel trong các hoạt động chống lại Iran, với lý do Tehran "gần như trở thành mối đe dọa đối với châu Âu".
Tuy vậy, không phải tất cả các nước NATO đều đồng thuận. Một số nhà lãnh đạo như Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan đã chỉ trích hành động quân sự của Mỹ là vi phạm luật pháp quốc tế. Trong khi đó, một số thành viên NATO ở châu Âu vẫn hỗ trợ Mỹ thông qua các biện pháp phòng thủ chung và hậu cần tại Trung Đông.
Xung đột mở rộng sang Azerbaijan và người Kurd
Cuộc chiến không chỉ dừng lại ở phạm vi Iran và NATO. Gần đây, xung đột đã lan sang Azerbaijan, khi hai máy bay không người lái (UAV) của Iran tấn công vào lãnh thổ nước này, làm bị thương bốn người. Sự kiện này đã khiến Azerbaijan triển khai quân đội đến biên giới với Iran, làm trầm trọng thêm căng thẳng vốn đã tồn tại trong những năm qua do Azerbaijan ngày càng thắt chặt quan hệ với NATO.
Bên cạnh đó, lực lượng người Kurd được cho là đang chuẩn bị vượt biên từ Iraq vào Iran để tham gia xung đột. Mỹ và Israel muốn các nhóm người Kurd phối hợp tấn công Iran, điều này có thể dẫn đến rủi ro lớn nếu thành công: Iran có nguy cơ bị chia rẽ theo ranh giới sắc tộc, vì người Kurd vốn đấu tranh để thành lập quốc gia riêng trên khắp Iraq, Iran, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ.
Ukraine có thể tham gia với kinh nghiệm chống UAV
Trong một diễn biến liên quan, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiết lộ rằng Mỹ và các đồng minh Trung Đông đang tìm kiếm chuyên môn của Kyiv trong việc chống lại dòng UAV Shahed của Iran. Ông khẳng định Ukraine sẽ chỉ hỗ trợ khi không làm suy yếu khả năng phòng thủ của chính mình, đồng thời điều này có thể tăng cường nỗ lực ngoại giao của Ukraine trong việc đối đầu với Nga.
Theo các nguồn tin, phái đoàn Ukraine đã đến Doha (Qatar) và Abu Dhabi (UAE) để chia sẻ kinh nghiệm phòng thủ trước UAV. Trong cuộc chiến hiện nay, Iran đã phóng hơn 2.000 chiếc Shahed nhắm vào Mỹ và đồng minh. Đây là loại UAV giá rẻ, chỉ khoảng 50.000 USD mỗi chiếc, trong khi để đánh chặn, Mỹ và đồng minh phải sử dụng tên lửa phòng thủ hiện đại với chi phí lên đến 3 triệu USD mỗi lần bắn.
Ukraine đã tích lũy nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc đánh chặn UAV Shahed khi đối đầu với Nga, bao gồm:
- Phát triển các biện pháp đánh chặn giá rẻ, thậm chí sử dụng lưới để hạ gục UAV.
- Trong mùa đông hiện tại, Nga được cho là đã phóng hơn 19.000 chiếc Shahed, và Ukraine khẳng định đã đánh chặn thành công phần lớn.
- Ukraine đi tiên phong trong việc phát triển UAV chuyên tiêu diệt UAV với giá chỉ 1.000 USD, tạo bước ngoặt trong phòng không.
Nếu Ukraine chính thức hỗ trợ Mỹ và đồng minh ở Trung Đông, điều này có thể mở ra một mặt trận mới trong cuộc xung đột giữa Kyiv và Moscow, dưới hình thức gián tiếp tại Trung Đông.
Tổng kết tình hình
Tóm lại, dù NATO chưa kích hoạt Điều 5, xung đột với Iran đang ngày càng phức tạp với sự tham gia của nhiều bên, từ Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan đến người Kurd. Việc Ukraine có thể tham gia với vai trò hỗ trợ chống UAV càng làm tăng thêm tính chất đa chiều của cuộc khủng hoảng. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao những diễn biến này, với lo ngại về nguy cơ leo thang thành xung đột lớn hơn.
