Mỹ đối mặt lựa chọn chiến lược đầy rủi ro trong cuộc chiến với Iran
Theo Wall Street Journal ngày 13/3, hai tuần sau khi xung đột bùng nổ, liên minh Mỹ và Israel vẫn tiếp tục các chiến dịch làm suy yếu hạ tầng quân sự của Iran. Tuy nhiên, diễn biến thực tế trên chiến trường đang buộc chính quyền Tổng thống Donald Trump phải đối mặt với những quyết định chiến lược đầy rủi ro, khi mục tiêu ban đầu của cuộc chiến dần thay đổi theo đà leo thang.
Chiến lược tiêu hao và đòn đáp trả bất đối xứng của Iran
Trong những ngày đầu, các cuộc tấn công tập trung chủ yếu vào hệ thống phòng không, lực lượng tên lửa và hải quân của Iran – phần lớn đã bị phá hủy. Các lực lượng nòng cốt bảo vệ chế độ như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và lực lượng bán quân sự Basij đang hứng chịu tấn công hàng ngày.
Để đáp trả, Tehran đã xác lập một chiến lược rõ ràng: nhắm vào hoạt động sản xuất dầu mỏ tại Vịnh Ba Tư và dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz. Iran tin rằng nếu đẩy giá dầu lên đủ cao trong thời gian đủ dài, họ sẽ buộc ông Trump phải chấm dứt chiến dịch không kích.
Lợi thế lớn nhất của Iran hiện nay nằm ở khả năng tác chiến bất đối xứng:
- Thiết bị bay không người lái (UAV) với chi phí sản xuất thấp, khó đánh chặn khi tấn công theo bầy.
- Thủy lôi có thể rải với chi phí rẻ nhưng gây thiệt hại lớn cho tàu chiến Mỹ.
Theo đánh giá, phía Mỹ chưa chuẩn bị kỹ để đối phó với những mối đe dọa này so với khả năng phòng chống tên lửa thông thường. Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn đối với dầu mỏ không thuộc Iran, đẩy giá dầu toàn cầu vọt lên ngưỡng 100 USD/thùng, gây hoảng loạn trên thị trường tài chính và truyền thông phương Tây.
Sự thay đổi mục tiêu chiến tranh của chính quyền Trump
Ban đầu, mục tiêu của Mỹ rất cụ thể: loại bỏ tên lửa, chương trình hạt nhân và hải quân Iran. Tuy nhiên, khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, mục tiêu chiến tranh buộc phải thay đổi. Việc mở lại tuyến đường thủy này và xóa bỏ khả năng "kiểm soát" của Iran đối với giao thông hàng hải quốc tế đã trở thành ưu tiên hàng đầu.
Điều này có thể dẫn đến một chiến dịch kéo dài hơn dự kiến, bao gồm:
- Tăng cường an ninh khu vực eo biển.
- Mở rộng danh sách mục tiêu sang các đơn vị UAV và các đơn vị riêng lẻ của IRGC và Basij.
- Cân nhắc kiểm soát đảo Kharg – cảng xuất khẩu dầu chính của Iran.
Mặc dù Mỹ và đồng minh từng để Iran xuất khẩu dầu từ Kharg nhằm ngăn nước này rải thủy lôi, quan điểm đó đang thay đổi. Phía Anh tin rằng Iran vẫn tiến hành rải thủy lôi, trong khi việc bán dầu cho Trung Quốc giúp duy trì nguồn thu ngân sách. Ông Trump cũng không loại trừ khả năng triển khai lực lượng đặc nhiệm để chiếm giữ các vị trí chiến lược như đảo Kharg, bất chấp rủi ro về một cuộc chiến tiêu hao trên bộ.
Thông điệp trái ngược và quyết tâm "hoàn thành công việc"
Hiện tại, Tổng thống Trump đang đưa ra những thông điệp có phần mâu thuẫn. Có lúc ông tuyên bố cuộc chiến gần như kết thúc trong một hoặc hai tuần – điều có thể khiến Iran tin rằng họ chỉ cần chờ đợi cho đến khi Mỹ nhượng bộ. Tuy nhiên, tại Kentucky hôm 11/3, ông Trump khẳng định: "Chúng tôi không muốn bỏ cuộc sớm... Chúng tôi phải hoàn thành công việc". Ông nhấn mạnh Mỹ không muốn phải quay lại cuộc chiến này sau mỗi 2 năm.
Đến ngày 12/3, Tổng thống Trump tiếp tục khẳng định rằng việc giá xăng dầu tăng trong ngắn hạn là cái giá "đáng để đánh đổi" nhằm loại bỏ "vĩnh viễn mối đe dọa từ Iran đối với Trung Đông và nền kinh tế thế giới".
Theo quan điểm chiến lược, nếu Mỹ kết thúc chiến tranh mà không giải quyết được vấn đề bế tắc tại eo biển Hormuz, hiệu quả răn đe đối với các "lằn ranh đỏ" của ông Trump sẽ biến mất hoàn toàn. Chiến thắng lúc này, theo chính quyền Mỹ, bắt buộc phải bao gồm việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
