Mỹ cáo buộc Trung Quốc thử hạt nhân bí mật, Bắc Kinh phản bác là 'vô căn cứ'
Trong một sự kiện do Viện Hudson tổ chức tại Washington vào ngày 17/2, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Christopher Yeaw đã đưa ra cáo buộc nghiêm trọng về việc Trung Quốc tiến hành thử hạt nhân bí mật. Ông Yeaw, một chuyên gia phân tích tình báo và quốc phòng với bằng tiến sĩ kỹ thuật hạt nhân, tuyên bố rằng một trạm địa chấn từ xa tại Kazakhstan đã ghi nhận một "vụ nổ" có cường độ 2,75 vào ngày 22/6/2020. Sự kiện này xuất phát từ bãi thử Lop Nor ở miền tây Trung Quốc, cách trạm đo khoảng 720km.
Phân tích dữ liệu và phản ứng từ các bên
Ông Yeaw nhấn mạnh: "Tôi đã xem thêm dữ liệu kể từ đó. Theo tôi, khả năng rất thấp đây là bất cứ thứ gì khác ngoài một vụ nổ, một vụ nổ đơn lẻ." Ông cho biết dữ liệu này không phù hợp với các vụ nổ khai thác mỏ và hoàn toàn không giống động đất. "Nó đúng như những gì người ta biết đến về một vụ thử hạt nhân", ông nói thêm, gợi ý rằng Trung Quốc có thể đã sử dụng phương pháp "tách rời" (decoupling) để che giấu vụ thử bằng cách kích nổ thiết bị trong một khoang ngầm lớn, làm giảm biên độ sóng xung kích.
Tuy nhiên, Tổ chức Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) đã phản bác cáo buộc này. Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, ông Liu Pengyu, tuyên bố rằng cáo buộc là "hoàn toàn vô căn cứ" và là sự "bịa đặt vô cớ" nhằm mục đích chính trị. Ông Liu nói: "Đây là thao túng chính trị nhằm theo đuổi bá quyền hạt nhân và né tránh các trách nhiệm giải trừ hạt nhân của chính mình." Trung Quốc kêu gọi Mỹ tái khẳng định cam kết không tiến hành thử hạt nhân và bảo vệ cơ chế giải trừ vũ khí hạt nhân quốc tế.
Bối cảnh căng thẳng và lo ngại toàn cầu
Cáo buộc này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang về vũ khí hạt nhân. Tổng thống Donald Trump đang gây sức ép buộc Trung Quốc tham gia đàm phán một hiệp ước thay thế cho New START - thỏa thuận hạn chế vũ khí hạt nhân chiến lược song phương giữa Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào ngày 5/2. Việc hiệp ước này hết hạn làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới trên toàn cầu.
Trung Quốc, mặc dù đã ký nhưng chưa phê chuẩn hiệp ước cấm thử hạt nhân từ năm 1996, bác bỏ lời kêu gọi của Mỹ về đàm phán ba bên, lập luận rằng kho vũ khí hạt nhân chiến lược của họ nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, Trung Quốc hiện có hơn 600 đầu đạn hạt nhân đang hoạt động và đang mở rộng mạnh mẽ lực lượng này, với dự báo sẽ triển khai hơn 1.000 đầu đạn vào năm 2030.
Dữ liệu giám sát và tranh cãi khoa học
Trạm địa chấn PS23 tại Kazakhstan, một phần của hệ thống giám sát toàn cầu do CTBTO vận hành, đã ghi nhận "2 sự kiện địa chấn rất nhỏ" cách nhau 12 giây vào ngày 22/6/2020. Ông Robert Floyd, Tổng Thư ký điều hành CTBTO, cho biết hệ thống này có thể phát hiện các sự kiện phù hợp với thử nổ hạt nhân có đương lượng từ 551 tấn TNT trở lên. "Hai sự kiện này thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng đó. Vì vậy, chỉ với dữ liệu này, không thể đánh giá nguyên nhân của các sự kiện một cách chắc chắn", ông Floyd nói, làm giảm tính thuyết phục của cáo buộc từ phía Mỹ.
Mỹ lần đầu đưa ra cáo buộc này tại một hội nghị quốc tế vào đầu tháng 2, nhưng Bắc Kinh đã bác bỏ ngay lập tức. Lần gần đây nhất Trung Quốc chính thức thử hạt nhân dưới lòng đất là vào năm 1996, làm tăng thêm sự hoài nghi về tính xác thực của thông tin mới nhất.
