Kênh Đào Panama Trở Thành Bài Kiểm Tra An Ninh Cho Chính Sách Của Ông Trump
Đằng sau một tranh chấp tài sản tưởng chừng đơn thuần là cuộc đối đầu địa chính trị ngày càng quyết liệt giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc. Sự kiện này không chỉ liên quan đến quyền kiểm soát cảng biển mà còn phản ánh những toan tính chiến lược sâu xa trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
Panama Chính Thức Tiếp Quản Hai Cảng Chiến Lược
Ngày 23 tháng 2, chính quyền Panama đã chính thức tiếp quản quyền kiểm soát hai cảng Balboa và Cristobal - hai đầu mối quan trọng bậc nhất trên kênh đào nối liền Thái Bình Dương với Đại Tây Dương. Hai cảng này trước đó nằm dưới sự vận hành của Công ty Cảng Panama (PPC), một công ty con thuộc Tập đoàn CK Hutchison của Hong Kong.
Động thái này ngay lập tức thổi bùng lên làn sóng căng thẳng ngoại giao, biến kênh đào Panama thành tâm bão trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Tây Bán cầu. Căn cứ pháp lý cho hành động của Panama là phán quyết của Tòa án tối cao nước này vào tháng 1 năm 2026, tuyên bố hợp đồng giữa PPC và chính phủ về vận hành hai cảng là vi hiến.
Phản Ứng Gay Gắt Từ Phía Trung Quốc
Chỉ một ngày sau sự kiện, vào ngày 24 tháng 2, Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc) đã gửi văn bản "phản đối mạnh mẽ" tới chính quyền Panama. Cục trưởng Phát triển kinh tế và Thương mại Hong Kong Khâu Ứng Hoa đã trực tiếp chuyển văn kiện này cho Tổng lãnh sự Panama tại Hong Kong.
Chính quyền Hong Kong lên án việc tiếp quản mang tính "cưỡng chế" và "bất chấp sự thật", đồng thời khẳng định sẽ "kiên quyết ủng hộ và bảo vệ" quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp Hong Kong. Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố lập trường của Bắc Kinh là "rõ ràng và dứt khoát", khẳng định Trung Quốc sẽ "kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp mình".
Về phía CK Hutchison, tập đoàn này xác nhận PPC đã ngừng hoạt động tại hai cảng từ ngày 23 tháng 2 sau khi đại diện Chính phủ Panama xuất hiện "không được mời" và thông báo hợp đồng nhượng quyền "không còn giá trị", yêu cầu dừng mọi hoạt động ngay lập tức. PPC đã khởi động thủ tục trọng tài quốc tế từ đầu tháng 2.
Bức Tranh Địa Chính Trị Rộng Lớn Hơn
Tranh chấp này không đơn thuần là câu chuyện doanh nghiệp mà nằm trong bối cảnh rộng lớn hơn:
- Trung Quốc đã theo đuổi chiến lược thâm nhập có hệ thống vào khu vực Mỹ Latin và Caribe
- Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và khu vực này vượt 500 tỉ USD mỗi năm
- Hàng loạt tập đoàn nhà nước lẫn tư nhân Trung Quốc đã bám rễ sâu trong mạng lưới hạ tầng lưới điện, viễn thông, cảng biển và hầm mỏ
- Theo dữ liệu Liên hợp quốc, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Panama từ năm 2019
Lập Trường Cứng Rắn Của Chính Quyền Trump
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ không để các đối thủ nắm giữ "các tài sản chiến lược quan trọng" ở Tây Bán cầu. Năm 2025, ông Trump từng cáo buộc Trung Quốc "điều hành kênh đào Panama" và đòi lấy lại quyền kiểm soát.
Trước sức ép đó, CK Hutchison đã đàm phán thỏa thuận 23 tỉ USD để bán các tài sản cảng ngoài Trung Quốc cho liên minh do BlackRock dẫn đầu, nhưng Bắc Kinh lập tức can thiệp, đình chỉ giao dịch với lý do cần "thực hiện tổng rà soát và giám sát" các tài sản này.
Trong tuyên bố ngày 24 tháng 2, Bắc Kinh cảnh báo Panama sẽ "gánh chịu hậu quả" với nguy cơ "thiệt hại sâu sắc" cho môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng có lý do để kiềm chế, bởi Bắc Kinh lâu nay xây dựng hình ảnh đối tác "không can thiệp nội bộ", đối lập với những gì họ gọi là chủ nghĩa đế quốc của Mỹ tại châu Mỹ.
Những Diễn Biến Tiếp Theo Và Tác Động Dài Hạn
Tổng thống Panama Jose Raul Mulino khẳng định việc tiếp quản "không phải là một sự trưng thu", mà chỉ là chuyển giao tạm thời để xác định "giá trị thực" của các cảng trước khi có đền bù tài chính tương ứng cho CK Hutchison.
Về phía Trung Quốc, ngay từ đầu tháng 2, Bắc Kinh đã yêu cầu các công ty nhà nước dừng mọi dự án mới tại Panama - một quyết định được Bloomberg ước tính trị giá nhiều tỉ USD. Trung Quốc cũng yêu cầu các hãng vận tải xem xét chuyển hướng hàng hóa qua các cảng khác và siết chặt kiểm soát hàng nhập khẩu từ Panama.
Trong chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tới Panama ngày 8 tháng 4, ông khẳng định Mỹ "sẽ lấy lại kênh đào Panama khỏi ảnh hưởng từ Trung Quốc". Tuyên bố này càng làm rõ hơn quyết tâm của Washington trong việc kiểm soát các vị trí chiến lược tại khu vực.
"Dù thế nào đi nữa, chúng ta nên kỳ vọng doanh nghiệp Trung Quốc sẽ ngày càng thận trọng trong các cam kết đầu tư chiến lược ở vùng lân cận của Mỹ, xét việc ông Trump dường như rất tha thiết khẳng định quyền kiểm soát với các nút thắt địa lý và vị trí chiến lược", CNN dẫn lời ông Brian Wong - nhà phân tích địa chính trị tại Đại học Hong Kong.
Sự kiện tại kênh đào Panama đã trở thành một bài kiểm tra then chốt cho chính sách an ninh mới của chính quyền Trump, đồng thời phản ánh sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa hai siêu cường trong việc khẳng định ảnh hưởng tại các vị trí chiến lược toàn cầu.
