Israel Kêu Gọi Lật Đổ Chế Độ Iran: Bài Toán Phức Tạp Và Rủi Ro An Ninh Toàn Cầu
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Israel liên tục đề cập đến việc thay đổi chế độ tại Tehran. Ngày 28-2, ngay sau cuộc tấn công vào thủ đô Iran, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu một lần nữa kêu gọi người dân Iran lật đổ chính quyền hiện tại. Ông Netanyahu tuyên bố cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran "sẽ tạo điều kiện để những người dân Iran dũng cảm tự nắm lấy vận mệnh của mình".
"Đã đến lúc mọi tầng lớp nhân dân Iran loại bỏ ách bạo ngược và mang lại một đất nước Iran tự do, yêu chuộng hòa bình" - Thủ tướng Netanyahu nhấn mạnh. Tuy nhiên, đây không phải là một bài toán đơn giản, bởi Iran sở hữu nhiều yếu tố phức tạp có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho khu vực và toàn cầu.
Thách Thức Từ Vũ Khí Hạt Nhân Và Mạng Lưới Ủy Nhiệm
Iran hiện là quốc gia có kho vũ khí và ngành công nghiệp quốc phòng lớn nhất khu vực, chỉ sau Israel, đồng thời nắm giữ công nghệ hạt nhân tiệm cận mức sản xuất vũ khí. Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày, khoảng 400kg nguyên liệu hạt nhân làm giàu đến 60% hiện vẫn chưa rõ tung tích, không biết đã bị phá hủy hay được chuyển đi nơi khác. Hơn nữa, bên dưới Iran là một mạng lưới vũ trang ủy nhiệm phức tạp trải khắp Trung Đông.
Nếu chế độ hiện tại sụp đổ, khoảng trống quyền lực sẽ vô cùng lớn. Không có gì đảm bảo rằng chính quyền mới sẽ thân thiện với phương Tây, hay thậm chí có ai đủ năng lực để kiểm soát toàn bộ kho vũ khí hạt nhân cùng với mạng lưới ủy nhiệm khổng lồ này. Nguy cơ Iran vụn vỡ, với vũ khí và công nghệ hạt nhân rơi vào tay các thế lực cát cứ, các nhóm ủy nhiệm tại nước khác tự hoạt động như rắn mất đầu, là rất thực tế.
Bài Học Từ Các Quốc Gia Khác Và Vai Trò Của Đồng Minh
Nhà phân tích Stahle cảnh báo sự sụp đổ của Iran "hoàn toàn có thể sinh ra một kết cục cực đoan hơn hoặc vỡ vụn hơn, trở thành cơn ác mộng an ninh cho toàn khu vực". Bài học nhãn tiền từ Libya, Iraq và Afghanistan vẫn còn đó. Riêng tại Afghanistan, dù Washington đổ hàng ngàn tỉ USD trong 20 năm, chính quyền thân Mỹ vẫn sụp đổ chỉ 3 tuần sau khi quân Mỹ rời đi.
Bên cạnh đó, không thể bỏ qua vai trò của các đồng minh lớn trong khối CRINK (Trung Quốc - Nga - Iran - Triều Tiên). Theo hãng tin Reuters, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, đạt đỉnh 1,38 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Đây được xem như "đường ống oxy" kinh tế trị giá hàng tỉ USD mỗi năm cho Tehran. Trong khi đó, Nga là bạn hàng quốc phòng quan trọng của Iran ở cả chiều mua và bán. Matxcơva mua lượng lớn máy bay không người lái (drone) Shahed từ Iran. Ngược lại, nhiều tài liệu rò rỉ cho thấy Tehran cũng sẽ mua lượng lớn tiêm kích Su-35 từ Nga.
Ngoài ra, Iran cũng là con bài chiến lược để hai siêu cường này duy trì ảnh hưởng tại Trung Đông. Sau khi đã mất các đồng minh quan trọng như Syria và Venezuela, Bắc Kinh và Matxcơva sẽ khó lòng để yên cho Iran sụp đổ.
Phản Ứng Của Israel Và Diễn Biến Mới Nhất
Theo Đài CNN, tại cuộc họp báo ngày 28-2, một quan chức quân đội Israel cho biết trọng tâm của Israel không phải là "một chiến dịch thay đổi chế độ" ở Iran, đồng thời nhấn mạnh họ "nhắm vào các mục tiêu quân sự". Tuy nhiên, quan chức này cũng nêu rõ: "Việc giới lãnh đạo tham gia vào hành vi gây hấn quân sự có thể khiến các cá nhân nằm trong phạm vi mục tiêu, nhưng trọng tâm vẫn là các mục tiêu quân sự".
Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh hai nguồn tin Israel am hiểu chiến dịch quân sự nói với Đài CNN rằng các cuộc tấn công đã nhắm vào các nhân vật cấp cao của Iran, bao gồm lãnh tụ tối cao, tổng thống và lãnh đạo các lực lượng vũ trang. Ngày 28-2, Iran đã tiến hành tấn công vào các căn cứ Mỹ ở Trung Đông nhằm đáp trả các cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel vào nước này.
Tất cả những yếu tố trên cho thấy tình hình Iran vẫn còn cực kỳ phức tạp. Chưa rõ đây sẽ là cuộc chiến chớp nhoáng vài ngày hay kéo dài nhiều tuần, nhưng chắc chắn nó sẽ tác động sâu sắc đến cấu trúc an ninh Trung Đông và kinh tế toàn cầu trong nhiều năm tới.
