Iran thách thức 'huyền thoại Trump': Chiến dịch Mỹ bộc lộ hạn chế trực giác
Trong bối cảnh cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran tiếp tục leo thang, chính sách của Tổng thống Donald Trump đối với Tehran đang đối mặt với làn sóng hoài nghi mạnh mẽ từ giới quan sát quốc tế. Ivo Daalder, cựu Đại sứ Mỹ tại Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nhận định rằng chiến dịch quân sự kéo dài nhiều tuần của Washington không những không đạt được mục tiêu đề ra, mà còn khiến tình hình khu vực thêm phần bất ổn và phức tạp.
Trực giác cá nhân thất bại trước thực tế phức tạp
Những diễn biến gần đây làm dấy lên câu hỏi lớn về mức độ hiệu quả của cách tiếp cận mà ông Trump thường tự hào - dựa vào trực giác cá nhân thay vì các quy trình phân tích chính sách truyền thống. Trong lĩnh vực đối ngoại, đặc biệt là khi đối diện với một đối thủ kiên cường như Iran, phương pháp này đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt một cách đáng lo ngại. Cách tiếp cận của đội ngũ chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với vấn đề Iran được đánh giá là mang nặng tính bản năng và thương vụ, thiếu đi chiều sâu chiến lược cần thiết.
Trong quá khứ, Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh vai trò then chốt của trực giác trong việc ra quyết định quan trọng. Ông từng tuyên bố: "Linh cảm của tôi đôi khi cho tôi biết nhiều hơn bất kỳ bộ não nào". Cách tiếp cận này, trong một số trường hợp cụ thể, đã mang lại kết quả nhanh chóng, đặc biệt trong các chiến dịch quân sự ngắn hạn và có giới hạn.
Tuy nhiên, theo đánh giá của giới chuyên gia hàng đầu, những thành công đó phần lớn chỉ mang tính tình huống nhất thời, không phản ánh một chiến lược dài hạn bền vững và có tính toán kỹ lưỡng. Khi đối mặt với Iran, vốn là quốc gia có kinh nghiệm dày dặn trong việc đối phó với sức ép quốc tế, cách tiếp cận dựa trên trực giác này bắt đầu bộc lộ những điểm yếu nghiêm trọng và khó lường.
'Trận Waterloo' của ông Trump?
Ông Larry Jacobs, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Quản trị thuộc Đại học Minnesota, nhận định mạnh mẽ: “Iran chính là ‘trận Waterloo’ của ông Trump, đánh dấu sự sụp đổ của huyền thoại Donald Trump. Trong khi những người ủng hộ nhiệt thành ca ngợi trực giác và khả năng ứng biến nhanh nhạy của ông, thực tế khắc nghiệt lại cho thấy một góc nhìn hoàn toàn khác: ông không thực sự hiểu rõ hành động của mình, thiếu thận trọng trong việc đánh giá các hậu quả tàn khốc và đang lún sâu vào vũng lầy không lối thoát. Điều này hiện đã quá rõ ràng đối với dư luận trong nước và quốc tế.”
Ông Jacobs nói thêm: “Dù là nhà phân tích quân sự kỳ cựu hay chính trị gia dày dạn, thuộc đảng Dân chủ hay phe Cộng hòa, thực tế phũ phàng vẫn không thay đổi: ông Trump đang phải đối diện với sự thật không thể chối cãi. Cuộc sống mang tính hư cấu mà ông xây dựng trong suốt nhiều thập kỷ qua nay bị lột trần như một vở kịch bi thảm. Sự việc này có khả năng gây tổn thất lớn về nhân sự, tàn phá nền kinh tế Mỹ cũng như khu vực và làm suy giảm nghiêm trọng vị thế quốc tế của cường quốc lớn nhất thế giới. Đây thực sự là một thời khắc kinh hoàng.”
Theo The Guardian, trận Waterloo năm 1815 là thất bại quân sự chấm dứt sự nghiệp và quyền lực của nhà cầm quân lừng danh Napoleon Bonaparte. Ông Jacobs sử dụng hình tượng lịch sử này để ám chỉ Iran sẽ là bước ngoặt quyết định, làm sụp đổ hoàn toàn hình ảnh và uy tín của Tổng thống Trump trên trường quốc tế.
Sự phản kháng kiên cường của Iran
Sau bốn tuần không kích liên tục và dồn dập, chiến dịch của Mỹ nhằm gây áp lực mạnh mẽ lên Iran không đạt được mục tiêu thay đổi hoặc làm suy yếu chế độ như kỳ vọng ban đầu. Ngược lại, Tehran đã triển khai các biện pháp đáp trả mạnh mẽ và thông minh, bao gồm việc gây áp lực lên các quốc gia Vùng Vịnh và kiểm soát chặt chẽ tuyến vận tải chiến lược quan trọng.
Đặc biệt, việc đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển năng lượng sống còn của thế giới - đã khiến chi phí vận hành kinh tế và an ninh toàn cầu gia tăng đáng kể, gây ra những hệ lụy sâu rộng. Điều này cho thấy Iran không chỉ phòng thủ thụ động mà còn chủ động sử dụng các công cụ bất đối xứng tinh vi để gây sức ép ngược lại đối phương.
Ông Daalder cho rằng Iran đã chứng minh khả năng "tồn tại bằng cách gây đau đớn tối đa cho đối thủ", một chiến lược thông minh khiến các đòn tấn công quân sự thông thường trở nên kém hiệu quả và tốn kém.
Thực tế này trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng ban đầu của chính quyền Mỹ, vốn tin tưởng rằng một chiến dịch quân sự quy mô lớn có thể nhanh chóng buộc Tehran nhượng bộ và đầu hàng. Tuy nhiên, sau hàng nghìn mục tiêu bị tấn công dữ dội, Iran vẫn duy trì được năng lực phản kháng đáng kinh ngạc và ý chí kiên cường.
Ngay cả Tổng thống Trump cũng phải thừa nhận sự bất ngờ trước phản ứng mạnh mẽ của Iran khi nước này không những không suy yếu mà còn mở rộng phạm vi đối đầu ra nhiều mặt trận khác nhau.
Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng bắt đầu thể hiện những dấu hiệu rõ ràng về việc điều chỉnh chiến lược, bao gồm việc liên tục gia hạn các tối hậu thư và phát đi tín hiệu mơ hồ về sự sẵn sàng đàm phán.
Tuy nhiên, những động thái này lại cho thấy sự lúng túng và thiếu định hướng rõ ràng, khi Mỹ đứng trước hai lựa chọn khó khăn: leo thang quân sự thêm nữa hoặc chấp nhận một thỏa thuận có thể kém thuận lợi hơn nhiều so với trước khi xung đột nổ ra.
Ngoại giao kiểu 'đàm phán thương vụ' thất bại
Song song với chiến dịch quân sự đầy thách thức, cách tiếp cận ngoại giao đặc biệt của chính quyền ông Trump cũng bị đặt dấu hỏi lớn về hiệu quả. Thay vì dựa vào đội ngũ ngoại giao chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm, ông Trump lựa chọn các cố vấn thân cận như Jared Kushner và Steve Witkoff.
Những nhân vật này xuất thân chủ yếu từ lĩnh vực kinh doanh và mang theo tư duy "đàm phán thương vụ" đơn thuần vào các vấn đề quốc tế phức tạp. Tuy nhiên, theo giới phân tích sắc sảo, ngoại giao đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và động cơ chiến lược lâu dài, vốn là những yếu tố không thể thay thế bằng kinh nghiệm thương mại ngắn hạn.
Các đề xuất mà nhóm này đưa ra thường mang tính tổng quát chung chung, thiếu chi tiết cụ thể và không phản ánh đầy đủ bối cảnh thực tế phức tạp, đơn cử là kế hoạch 15 điểm cho Iran được đánh giá là thiếu tính khả thi.
Cách tiếp cận này dựa trên giả định ngây thơ rằng bên nắm ưu thế quân sự có thể dễ dàng buộc đối phương chấp nhận mọi điều kiện. Đây là kiểu logic phổ biến trong kinh doanh song hoàn toàn không phù hợp trong quan hệ quốc tế đa chiều và nhạy cảm.
Trong trường hợp cụ thể của Iran, các yêu cầu như phi hạt nhân hóa hoàn toàn, hạn chế tên lửa triệt để và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm bị xem là tối đa hóa yêu sách một chiều và không thể chấp nhận được về mặt chính trị.
Hệ quả tất yếu, Tehran liên tục bác bỏ các đề xuất này một cách dứt khoát, khiến tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc sâu và không lối thoát.
Đáng chú ý, trước khi chiến tranh nổ ra, Iran từng tham gia các cuộc thảo luận nghiêm túc và xây dựng về việc hạn chế chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, theo ông Daalder, phía Mỹ đã không tận dụng được cơ hội quý giá này do thiếu hiểu biết sâu sắc về các nhượng bộ mà Tehran thực sự sẵn sàng đưa ra.
Bế tắc chiến lược và hệ lụy toàn cầu nghiêm trọng
Chiến quyền của Tổng thống Trump được cho là đang rơi vào tình thế khó khăn chưa từng có do chính những lựa chọn chiến lược sai lầm trước đó. Việc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, dù Iran tuân thủ nghiêm túc các điều khoản, đã làm suy giảm nghiêm trọng lòng tin và khiến các cuộc đàm phán sau này trở nên phức tạp hơn nhiều lần.
Ngoài ra, các nỗ lực ngoại giao trước chiến tranh bị gián đoạn nặng nề bởi các hành động quân sự liên tục càng làm gia tăng sự hoài nghi sâu sắc từ phía Iran về thiện chí thực sự của Mỹ.
Trong bối cảnh này, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện và bền vững trở nên xa vời hơn bao giờ hết. Ngay cả khi Iran chấp nhận quay lại bàn đàm phán, những trải nghiệm đau thương gần đây có thể khiến họ cứng rắn hơn nhiều trong các điều kiện thương lượng khắt khe.
Bên cạnh đó, tác động tiêu cực của cuộc xung đột không chỉ giới hạn ở khu vực Trung Đông mà còn lan rộng ra toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng then chốt và an ninh hàng hải quốc tế.
Giá dầu tăng cao chóng mặt, chuỗi cung ứng bị gián đoạn nghiêm trọng và nguy cơ leo thang quân sự không kiểm soát đều là những hệ quả trực tiếp và đáng lo ngại của tình hình hiện tại.
Do đó, ông Daalder kết luận rằng cách tiếp cận dựa vào trực giác chủ quan và tư duy "thương vụ" đơn giản của Tổng thống Trump đã không đủ sức để đối phó hiệu quả với một đối thủ "kiên định và sẵn sàng chịu đựng đến cùng" như Iran.
