Iran Rạn Nứt Nội Bộ: Phe Cứng Rắn Chỉ Trích Tổng Thống Xin Lỗi Các Nước Vùng Vịnh
Giới lãnh đạo Iran đang cho thấy những dấu hiệu rạn nứt nội bộ nghiêm trọng, với sự chia rẽ giữa phe cứng rắn và phe thực dụng được phơi bày rõ ràng sau lời xin lỗi gây tranh cãi của Tổng thống Masoud Pezeshkian. Tình hình này diễn ra trong bối cảnh Tehran đối mặt với khoảng trống quyền lực sau sự ra đi của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Khamenei, làm dấy lên lo ngại về sự ổn định chính trị và chiến lược quân sự của quốc gia này.
Lời Xin Lỗi Và Phản Ứng Dữ Dội Từ Phe Cứng Rắn
Vào ngày 7/3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã lên tiếng xin lỗi vì các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh kể từ tuần trước. Ông cam kết ngừng bắn, nhưng với điều kiện các nước này phải chấm dứt các đợt tấn công Iran xuất phát từ lãnh thổ của họ – một yêu cầu được cho là khó đáp ứng khi Mỹ vẫn duy trì căn cứ quân sự trong khu vực.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, trước làn sóng chỉ trích gay gắt từ phe cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và giới tinh hoa giáo sĩ, ông Pezeshkian đã đưa ra một tuyên bố khác, trong đó khẳng định Iran không tấn công "các nước láng giềng thân thiện". Lần này, không có lời xin lỗi nào được nhắc đến, phản ánh sự nhượng bộ của tổng thống trước áp lực nội bộ.
Theo New York Times, cuộc khẩu chiến này là biểu hiện rõ nét của sự chia rẽ sâu sắc trong giới lãnh đạo Iran sau khi Ayatollah Khamenei qua đời. Alex Vatanka, giám đốc Chương trình Iran tại Viện Trung Đông, nhận định: "Trong khi những người theo đường lối cứng rắn tìm cách trả thù cho ông Khamenei, những người theo chủ nghĩa thực dụng vẫn hy vọng vào nỗ lực ngoại giao để giải quyết xung đột. Luôn luôn có các phe phái, ganh đua và cạnh tranh tại Iran."
Phản Ứng Mạnh Mẽ Từ Các Nhân Vật Quyền Lực
Gholam-Hossein Mohseni-Ejei, một thành viên của hội đồng chuyển tiếp và người đứng đầu hệ thống tư pháp thuộc phe cứng rắn, đã lên án tuyên bố của Tổng thống Pezeshkian mà không nêu đích danh. Ông lập luận rằng "địa lý của một số quốc gia trong khu vực đang nằm trong tay kẻ thù, dù là công khai hay bí mật" và khẳng định "các đợt tấn công dữ dội vào những mục tiêu này sẽ tiếp tục".
Nhà lập pháp Hamid Rasai thậm chí còn thẳng thắn chỉ trích: "Ông Pezeshkian, lập trường của ông thiếu chuyên nghiệp, yếu kém và không thể chấp nhận được." Trong khi đó, Ali Larijani, quan chức an ninh hàng đầu của Iran, đã có bài phát biểu trên truyền hình toàn quốc vào cuối ngày 7/3, kêu gọi sự đoàn kết và phủ nhận những mâu thuẫn trong giới lãnh đạo, đồng thời tuyên bố Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải "trả giá".
Bối Cảnh Chiến Tranh Và Khoảng Trống Lãnh Đạo
Kể từ khi cuộc chiến bùng nổ vào ngày 28/2, Iran đã phóng hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái vào các nước láng giềng Arab ở Vịnh Ba Tư, với lý do trả đũa các căn cứ quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, các đòn không kích này cũng gây thiệt hại cho nhiều địa điểm dân sự trên khắp Trung Đông, bao gồm sân bay và khách sạn, làm trầm trọng thêm căng thẳng khu vực.
Ông Pezeshkian cũng tiết lộ rằng quân đội Iran và IRGC đã hành động độc lập trong suốt cuộc khủng hoảng, với lý do nhiều chỉ huy đã hy sinh và lực lượng vũ trang phải tự quyết định. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các đòn tấn công không phải do chính phủ chỉ thị trực tiếp, và Tehran đã yêu cầu lực lượng vũ trang thận trọng trong lựa chọn mục tiêu, nhưng các đơn vị quân đội vẫn "độc lập và phần nào bị cô lập".
Vai Trò Ngày Càng Lớn Của IRGC Và Tương Lai Bất Định
Trong bối cảnh khoảng trống lãnh đạo, IRGC được cho là đang nắm giữ vai trò ngày càng lớn. Iran đã thiết lập một cơ chế hoạt động mà không cần người kế nhiệm thường trực ngay lập tức, với IRGC đảm bảo không có sự gián đoạn trong các hoạt động quân sự và chính trị. Alex Vatanka giải thích: "IRGC sẽ đóng vai trò quyết định trong mọi lựa chọn người kế nhiệm và định hướng chính sách rộng hơn."
Một số giáo sĩ nổi tiếng đang kêu gọi nhanh chóng bầu ra lãnh tụ tối cao mới, với nhiều đồn đoán rằng Iran sẽ công bố quyết định bổ nhiệm vào ngày 8/3. Con trai của Ayatollah Khamenei, Mojtaba Khamenei, được xem là ứng cử viên hàng đầu, nhưng ông này chưa có nhiều cơ hội thể hiện tài năng và bất hòa với phe ôn hòa. Các ứng viên tiềm năng khác có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sự phục tùng tuyệt đối từ IRGC.
Ông Vatanka kết luận: "Thời chiến thường làm rõ cấu trúc quyền lực. Trong trường hợp này, tiếng nói quyết định không phải từ giới lãnh đạo dân sự, mà là của IRGC." Sự rạn nứt nội bộ và vai trò ngày càng lớn của IRGC đặt ra những thách thức nghiêm trọng cho tương lai chính trị và an ninh của Iran, trong bối cảnh xung đột khu vực tiếp tục leo thang.
