Iran vẫn giấu 'át chủ bài' Houthi, đe dọa phong tỏa eo biển Bab al-Mandab
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang ở Trung Đông, chuyên gia quốc tế cảnh báo Mỹ không nên đánh giá thấp lực lượng Houthi ở Yemen, đồng minh của Iran, khi họ có khả năng phong tỏa eo biển Bab al-Mandab, một tuyến đường hàng hải huyết mạch khác. Điều này có thể gây ra cú sốc chưa từng có cho thị trường thương mại và năng lượng toàn cầu.
Lời đe dọa từ Tổng thống Trump và phản ứng từ Iran
Hôm 1/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược ở Iran. Ông đe dọa đưa Iran “trở lại thời kỳ đồ đá” nếu nước này không đạt được thỏa thuận trong vòng 3 tuần, khẳng định “chúng ta nắm giữ tất cả quân bài, còn họ thì không”. Tuy nhiên, Will Todman - nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) - cho rằng Iran vẫn còn những quân bài khác.
Các quan chức Iran cảnh báo Houthi sẵn sàng can thiệp sâu hơn nữa nếu Mỹ và Israel thực hiện các động thái quân sự quyết liệt hơn, hoặc nếu các quốc gia vùng Vịnh tham chiến. Bất chấp lời đe dọa, Houthi hiện chưa tấn công giao thông hàng hải qua eo biển Bab al-Mandab, nhưng thái độ kiềm chế này có thể không kéo dài lâu.
Eo biển Bab al-Mandab: “Cổng nước mắt” của thế giới
Sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, Bab al-Mandab trở thành điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất ở Trung Đông. Việc gián đoạn đồng thời hoặc tuần tự cả hai eo biển sẽ gây ra cú sốc chưa từng có với thị trường thương mại và năng lượng toàn cầu. Bab al-Mandab có nghĩa là “Cổng nước mắt” hoặc “Cổng than khóc” trong tiếng Arab, ám chỉ những hiểm nguy khi di chuyển qua eo biển này.
Theo National Geographic, eo biển Bab al-Mandab là huyết mạch quan trọng kết nối thị trường châu Âu và châu Á, đồng thời là hành lang xuất khẩu năng lượng mới nổi của Saudi Arabia. Tại điểm hẹp nhất, Bab al-Mandab chỉ rộng khoảng 30 km giữa Yemen và Djibouti. Trước năm 2023, khoảng 9 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua đây, cùng với một phần đáng kể lượng vận chuyển container hàng hóa toàn cầu.
Hậu quả kinh tế toàn cầu nếu eo biển bị phong tỏa
Đòn tấn công vào tàu thuyền ở eo biển Bab al-Mandab sẽ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng với Saudi Arabia. Nước này sử dụng đường ống dẫn dầu Đông - Tây để giảm thiểu tác động từ việc Iran siết chặt eo biển Hormuz, nhưng đường ống này có công suất hạn chế và hiện hoạt động gần hết mức. Eo biển Bab al-Mandab bất ổn sẽ phá vỡ chiến lược giảm thiểu rủi ro của Saudi Arabia.
Châu Á sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, khi nhận 75% lượng dầu xuất khẩu từ Saudi Arabia. Giá dầu tăng cao đẩy lạm phát, gây áp lực lên ngân sách nhà nước, phức tạp hóa các nỗ lực phục hồi kinh tế trên khắp châu Á và thế giới. Việc đóng cửa eo biển Bab al-Mandab cũng sẽ gây hệ lụy sâu rộng không chỉ riêng lĩnh vực năng lượng.
Tác động đến Ai Cập và các quốc gia khác
Ai Cập là ví dụ điển hình, mặc dù nước này chưa trực tiếp tham gia vào xung đột. Kênh đào Suez đóng vai trò then chốt với nền kinh tế Ai Cập, thường xuyên vận chuyển khoảng 30% lượng container toàn cầu và tạo hàng tỷ USD phí quá cảnh. Năm 2023, kênh đào này đạt doanh thu 9,4 tỷ USD.
Việc ngắt quãng kéo dài hoạt động vận tải trên Biển Đỏ sẽ làm giảm nghiêm trọng dự trữ ngoại hối của Ai Cập, đúng vào thời điểm nền kinh tế nước này gặp khó khăn. Đồng Ai Cập mất giá, lạm phát ở mức cao, còn chính phủ vật lộn duy trì trợ cấp nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu. Cuộc khủng hoảng kinh tế ngày càng trầm trọng ở Ai Cập có thể dẫn tới hiệu ứng domino, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia khác.
Kết luận từ chuyên gia
Ông Todman cho rằng: “Nếu Mỹ hành động mạnh mẽ hơn nữa, Iran hoàn toàn có thể coi lực lượng Houthi nắm giữ chìa khóa quyết định. Nếu Iran chọn tung lá bài này, nền kinh tế toàn cầu phải trả cái giá rất đắt. Một số nước sẽ phải dùng đến những biện pháp quyết liệt hơn nữa để vượt qua cơn bão này.” Lực lượng Houthi từng chứng minh khả năng phong tỏa eo biển này trước đây, và nếu họ hành động lần nữa, thế giới có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc.
