Iran cảnh báo phong tỏa eo biển Bab al-Mandeb, đe dọa 'kịch bản ác mộng' kinh tế toàn cầu
Một cố vấn cấp cao của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã đưa ra lời đe dọa nghiêm trọng về việc các đồng minh của Tehran có thể thực hiện phong tỏa tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Bab al-Mandeb. Động thái này được xem như biện pháp đối phó tương tự như việc Iran đã thực hiện tại eo biển Hormuz trước đó, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng và thương mại trên phạm vi toàn cầu.
Lời cảnh báo cứng rắn từ Tehran
Theo thông tin từ kênh truyền hình Al Jazeera (Qatar), cố vấn Ali Akbar Velayati đã đưa ra tuyên bố rõ ràng rằng "Mặt trận Kháng chiến" sẵn sàng đóng cửa hoàn toàn eo biển Bab al-Mandeb nếu Mỹ tiếp tục các hành động đe dọa quân sự nhắm vào Iran. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa hai quốc gia, đặc biệt là sau tối hậu thư của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc có thể ném bom hạ tầng dân sự Iran.
Eo biển Bab al-Mandeb, hải lộ quan trọng nối liền Biển Đỏ và Vịnh Aden, đang nổi lên như một tọa độ xung đột trọng yếu trong khu vực. Vị thế chiến lược của eo biển này càng trở nên đặc biệt quan trọng kể từ khi Iran thực hiện phong tỏa một phần tại eo biển Hormuz - tuyến đường trung chuyển của khoảng 20% lượng năng lượng toàn cầu.
Nguy cơ phong tỏa kép và hệ lụy tàn khốc
Sự gia tăng hiện diện quân sự và các tuyên bố cứng rắn tại khu vực này đang đẩy quan hệ giữa Mỹ và Iran vào một giai đoạn đối đầu mới với những rủi ro kinh tế khó lường. Mặc dù Tehran khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho một số đối tác thương mại (trừ Mỹ và Israel), nhưng việc phong tỏa thêm Bab al-Mandeb sẽ tạo ra hệ lụy cực kỳ nghiêm trọng.
Bà Elisabeth Kendall, Chủ tịch Girton College thuộc Đại học Cambridge, nhận định việc phong tỏa đồng thời cả hai eo biển chiến lược Bab al-Mandeb và Hormuz sẽ dẫn đến một "kịch bản ác mộng" cho nền kinh tế thế giới. Theo phân tích của chuyên gia này, sự đứt gãy cùng lúc tại hai huyết mạch vận tải quan trọng không chỉ gây gián đoạn mà còn có khả năng làm tê liệt hoàn toàn dòng chảy thương mại hướng về châu Âu, đặt nền kinh tế toàn cầu vào tình thế cực kỳ mong manh.
Nếu cả hai tuyến đường biển trọng yếu này bị cắt đứt đồng thời, dòng chảy năng lượng toàn cầu sẽ phải đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng, đẩy các nhà máy công nghiệp, trạm xăng dầu và toàn bộ nền kinh tế thế giới vào tình trạng hỗn loạn cùng với cuộc khủng hoảng nguồn cung trầm trọng chưa từng có tiền lệ.
Cân nhắc chiến lược và phản ứng khu vực
Mặc dù việc kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb hiện đang là lợi thế chiến lược của lực lượng Houthi, nhưng bà Kendall cho rằng nhóm này sẽ phải cân nhắc rất kỹ lưỡng trước khi thực hiện hành động phong tỏa toàn diện. Hành động cực đoan như vậy có nguy cơ cao sẽ kích hoạt những phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Saudi Arabia hoặc các liên minh rộng lớn hơn trong khu vực - một kịch bản mà lực lượng Houthi có thể muốn tránh để duy trì thế cân bằng hiện tại.
Trong bối cảnh áp lực quân sự tiếp tục gia tăng, nội bộ chính quyền Mỹ và giới phân tích quốc tế đang có những nhận định khác biệt về bản chất thực sự của chính quyền Tehran hiện nay. Trong khi Tổng thống Donald Trump nhận định ban lãnh đạo mới của Iran "ít cực đoan và hợp lý hơn", thì nhiều nhà phân tích và các nhà khoa học chính trị lại phản bác quan điểm này.
Bản chất chế độ Iran: Cứng rắn hơn hay thay đổi thực chất?
Giới phân tích nhấn mạnh rằng thay đổi chế độ thực thụ phải là sự biến đổi về phương thức quản trị quốc gia, thay vì chỉ đơn thuần thay thế nhân sự ở thượng tầng. Thực tế cho thấy bộ máy thần quyền được thiết lập từ năm 1979 vẫn tồn tại nguyên vẹn, thậm chí đang trở nên cực đoan hơn dưới sự chi phối ngày càng mạnh mẽ của quân đội.
Mona Yacoubian, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định: "Chế độ này hiện cứng rắn hơn, ít sẵn sàng thỏa hiệp và gắn kết chặt chẽ hơn với Quân đội Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Việc giới lãnh đạo cũ bị loại bỏ không tạo ra sự dịch chuyển thực chất nào về cấu trúc quyền lực hay lập trường đối với Washington."
Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group, đưa ra quan điểm tương tự: "Tổng thống Trump đúng khi nói đã thay đổi chế độ tại Iran, nhưng theo nghĩa là biến nó trở nên cực đoan hơn so với trước đây."
Xu hướng an ninh hóa và quyết tâm hạt nhân
Cuộc chiến hiện tại đang đẩy nhanh tiến trình hạt nhân hóa của Iran một cách đáng kể. Theo phân tích của chuyên gia Ali Vaez, sắc lệnh cấm phát triển bom nguyên tử của cố Lãnh đạo Ali Khamenei đã trở nên vô hiệu ngay sau khi ông qua đời, mở đường cho một chiến lược quốc phòng mới dựa trên sức mạnh hạt nhân. "Sở hữu công cụ răn đe tối thượng luôn là mục tiêu đầy sức hút đối với bất kỳ lực lượng quân sự nào", ông Vaez bổ sung.
Giới phân tích nhận định IRGC đang nhìn vào tấm gương của các quốc gia đã sở hữu vũ khí hạt nhân để xác lập vị thế bất khả xâm phạm cho Iran trong tương lai. Trong bối cảnh hiện tại, nhiều chuyên gia cho rằng Tehran "không còn gì để mất" trong cuộc đối đầu này.
Iran hậu chiến được dự báo sẽ không thay đổi bản chất cốt lõi mà sẽ trở thành một quốc gia bị an ninh hóa chặt chẽ hơn bao giờ hết. Điều này đồng nghĩa với một trật tự chính trị cứng rắn hơn, quân sự hóa sâu sắc hơn và thiếu minh bạch hơn so với trước đây, bất kể ai là người đứng đầu chính phủ.
