Một Tuần Chấn Động: Iran Bùng Nổ Xung Đột, Thế Giới Chao Đảo Vì Chảo Lửa Trung Đông
Chỉ trong vòng một tuần, bản đồ an ninh toàn cầu đã bị vẽ lại bằng những quầng lửa từ các cuộc không kích, tên lửa vượt biên và máy bay không người lái (UAV) gieo rắc hủy diệt. Tâm chấn là Iran, nhưng dư chấn lan rộng từ Địa Trung Hải đến Ấn Độ Dương, từ không phận Trung Đông tới các tuyến hàng hải sống còn của nền kinh tế thế giới. Đằng sau những đòn tấn công dồn dập này là cuộc đối đầu phức tạp giữa các nhân vật quyền lực và tổ chức vũ trang nhiều tầng nấc, tạo nên một bức tranh chiến sự chồng lớp và khó lường.
Chiến Sự Lan Rộng Với Những Đòn Tấn Công Chính Xác
Sáng ngày 28/2 (giờ địa phương), Israel tuyên bố phát động chiến dịch "Sư tử gầm", phối hợp cùng chiến dịch "Cơn thịnh nộ dữ dội" của Washington với mục tiêu làm suy giảm năng lực của chính quyền Iran. Các cuộc không kích đã khiến nhiều nhân vật chủ chốt trong bộ máy lãnh đạo Iran thiệt mạng, bao gồm Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Những ngày tiếp theo, các đòn đánh tiếp tục nhắm vào những vị trí quyền lực khác, trong khi số thương vong tại nhiều quốc gia vẫn tăng lên.
Nhiều cơ sở trọng yếu của chính phủ và quân đội Iran đã bị tàn phá nghiêm trọng, sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự được đánh giá là tham vọng nhất nhằm vào Tehran trong nhiều thập kỷ. Ảnh vệ tinh cho thấy mức độ tàn phá lớn nhưng đồng thời phản ánh độ chính xác đáng kể của vũ khí sử dụng: khu phức hợp mục tiêu bị san phẳng gần như hoàn toàn, song nhiều tòa nhà xung quanh vẫn còn nguyên vẹn.
Các hình ảnh cũng ghi nhận những đòn tấn công đầu tiên được biết đến nhằm vào một cơ sở hạt nhân Iran kể từ khi chiến dịch không kích chung Mỹ - Israel bắt đầu. Theo Viện Khoa học và An ninh quốc tế, dữ liệu hình ảnh cho thấy hai điểm ra vào của cơ sở làm giàu uranium ngầm tại Natanz đã trúng đòn tập kích. Nhà máy Làm giàu Nhiên liệu (FEP) ở Natanz là tổ hợp ngầm quy mô lớn, được thiết kế để lắp đặt tới 50.000 máy ly tâm phục vụ chương trình hạt nhân.
Đòn Đáp Trả Của Iran Và Sự Mở Rộng Xung Đột
Khi bị Mỹ và đồng minh tấn công, Iran thường mở rộng phản ứng ra toàn khu vực, nhắm vào những quốc gia có căn cứ hoặc hiện diện quân sự của phương Tây. Những ngày gần đây, các đòn đáp trả đã ảnh hưởng tới Israel, Cyprus, Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, trong đó có Dubai.
Một căn cứ của Hải quân Mỹ ở thủ đô Manama, Bahrain đã bị tấn công, khiến nhiều hạng mục hạ tầng quân sự hư hại nghiêm trọng. Căn cứ không quân Ali Al Salem Air Base tại Kuwait - nơi đồn trú binh sĩ và máy bay Mỹ - cũng bị tên lửa Iran tập kích. Các hình ảnh vệ tinh chụp cho thấy Iran đã gây thiệt hại đáng kể đối với nhiều căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông, bao gồm hạ tầng liên lạc và tình báo.
Không chỉ trên không, thế trận trên biển cũng siết chặt. Bản đồ quân sự cho thấy các tàu khu trục dưới quyền chỉ huy của Mỹ và chính quyền Tổng thống Donald Trump được triển khai dày đặc. Sang ngày thứ năm, cuộc chiến với Iran đã vượt khỏi phạm vi Trung Đông. Một tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi đánh chìm tàu hải quân Iran ngoài khơi Sri Lanka, khiến ít nhất 87 người thiệt mạng. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết đây là lần đầu kể từ Thế chiến II, một tàu ngầm Mỹ sử dụng ngư lôi để đánh vào tàu chiến đối phương.
Trong khi đó, việc NATO bị cuốn vào vòng xoáy xung đột đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý. Theo Ankara, một tên lửa Iran bay qua Iraq và Syria đã bị bắn hạ trên phía đông Địa Trung Hải. Căn cứ không quân Incirlik - nơi đồn trú lực lượng đáng kể của Mỹ - được cho là mục tiêu tiềm tàng, dù Tehran bác bỏ cáo buộc tấn công Thổ Nhĩ Kỳ.
Hàng Không Toàn Cầu Tê Liệt Và Hệ Lụy Kinh Tế
Chiến sự tại Iran đã tạo ra một cú sốc lớn cho ngành hàng không toàn cầu. Nhiều sân bay trọng yếu ở Trung Đông buộc phải đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động, khiến mạng lưới bay quốc tế xáo trộn nghiêm trọng. Các trung tâm trung chuyển như Dubai, Abu Dhabi và Doha chịu tác động nặng nề khi không phận khu vực bị đóng cửa sau các đợt không kích.
Dữ liệu từ FlightAware cho thấy bầu trời phía trên Iran, Iraq, Kuwait, Israel, Bahrain, UAE và Qatar gần như trống rỗng. Đã hơn 11.000 chuyến bay dự kiến cất cánh từ các sân bay lớn tại 10 quốc gia đã bị hủy kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2. Tính đến ngày 4/3, có 10 quốc gia đã đóng cửa toàn bộ hoặc một phần không phận kể từ sau các đợt không kích.
Các hãng hàng không Á - Âu buộc phải bay vòng qua Kavkaz hoặc lệch xuống phía nam qua Ai Cập và bán đảo Arab, khiến thời gian hành trình dài hơn, tiêu tốn thêm nhiên liệu. Trong bối cảnh giá dầu leo thang, chi phí vận hành tăng mạnh và nguy cơ giá vé tăng theo là điều khó tránh khỏi. Sân bay quốc tế Dubai (UAE) - một trong những trung tâm trung chuyển hàng không nhộn nhịp nhất thế giới - đã cắt giảm tới 87% số chuyến bay theo lịch kể từ ngày 28/2.
Eo Biển Hormuz: "Nút Thắt Cổ Chai" Năng Lượng Toàn Cầu
Eo biển Hormuz là tuyến đường biển hẹp ngoài khơi phía nam Iran, là cửa ngõ vận chuyển dầu thô chủ lực từ các quốc gia giàu dầu mỏ. Mỗi khi Trung Đông biến động, đặc biệt tại Vùng Vịnh, câu chuyện dầu mỏ luôn là tâm điểm, nhất là khi Iran là một nhân tố chủ chốt.
Sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công tham vọng nhất nhằm vào Iran trong nhiều thập kỷ, khả năng Tehran gây gián đoạn lưu thông qua eo biển này đã khiến thị trường toàn cầu chao đảo và thương mại bị siết nghẹt. Giá dầu đã tăng vọt và các nhà phân tích dự báo sẽ duy trì ở mức cao trong những ngày tới, khi giới đầu tư tập trung đánh giá tác động của căng thẳng leo thang ở Trung Đông đối với nguồn cung đi qua eo biển.
Vận tải toàn cầu gián đoạn do nhiều tàu dầu hư hại cùng hơn 10% đội tàu container trên toàn thế giới kẹt ở eo biển Hormuz. Nguồn cung dầu từ Trung Đông gián đoạn do chiến sự khiến giá dầu thô tăng vọt. Tuy nhiên, hoạt động vận tải qua tuyến đường biển giữa Iran và Oman - nơi chiếm khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu cùng khối lượng khí đốt đáng kể - gần như tê liệt sau khi nhiều tàu bị tấn công trong các đòn trả đũa của Iran nhằm vào Mỹ và Israel.
Nguy Cơ Phong Tỏa Và Mối Đe Dọa Từ Thủy Lôi
Với vị thế chiến lược quan trọng, Iran tuyên bố đã đóng cửa tuyến hàng hải xuyên qua eo biển Hormuz. Hoạt động vận tải gần như ngừng trệ sau khi nhiều tàu bị tấn công bằng tên lửa và UAV trong các đòn đáp trả của Tehran. Chiến sự khiến hơn 10% đội tàu container toàn cầu kẹt ở eo biển Hormuz, nhiều tàu dầu hư hại và các hãng từ chối bảo hiểm cho phương tiện qua đây.
Tàu chở sản phẩm dầu Stena Imperative treo cờ Mỹ bị hư hại do "tác động từ trên không" khi đang neo đậu tại Vịnh Ba Tư, chủ tàu Stena Bulk và đơn vị quản lý Crowley xác nhận một công nhân xưởng tàu đã thiệt mạng. Ngày 1/3, tàu chở sản phẩm MKD VYOM treo cờ Quần đảo Marshall bị trúng đạn ngoài khơi Oman, khiến một thủy thủ thiệt mạng. Hai tàu chở dầu khác cũng bị hư hại.
Cùng ngày, tàu tiếp nhiên liệu Hercules Star treo cờ Gibraltar bị tấn công ngoài khơi UAE nhưng đã quay trở lại neo đậu an toàn tại Dubai, toàn bộ thủy thủ đoàn vẫn an toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, eo biển Hormuz đang dần trở thành một mặt trận mới tại Trung Đông. Ngoài việc phong tỏa hay các cuộc tấn công trực tiếp bằng tên lửa và máy bay không người lái, Tehran còn có thể triển khai thủy lôi tại eo biển.
Tình báo Mỹ ước tính Iran đang sở hữu tới 6.000 quả thủy lôi các loại, gồm thủy lôi trôi nổi, thủy lôi bám thân tàu, thủy lôi đáy và thủy lôi neo. Theo bà Scarlett Suarez, chuyên gia phân tích tình báo cao cấp của Dryad Global (Anh), thủy lôi nổi và thủy lôi hải quân tạo ra mối đe dọa bất đối xứng nghiêm trọng trong vùng biển hẹp như Hormuz, nơi độ sâu nông và vị trí địa lý ven bờ của Iran cho phép triển khai nhanh chóng từ tàu cao tốc tấn công, tàu ngầm hoặc các phương tiện khác.
Dù chưa ghi nhận hoạt động rải thủy lôi quy mô lớn hay phát hiện chính thức nào trong giai đoạn khủng hoảng hiện nay, giới phân tích cho rằng nguy cơ sử dụng từng phần hoặc có chọn lọc vẫn hoàn toàn hiện hữu. Xung đột tại Iran không chỉ là một cuộc khủng hoảng khu vực mà còn là một thách thức toàn cầu, với những hệ lụy sâu rộng đến an ninh, kinh tế và giao thông quốc tế.
